Η μαγική σκέψη

του Στάθη Κουβελάκη

Σύμφωνα με τα Χαντίθ, την καταγεγραμμένη παράδοση που οι μουσουλμάνοι σουνίτες θεωρούν συμπλήρωμα του Κορανιού, ο προφήτης Μωάμεθ έχει αποφανθεί ότι «όσο πλησιάζει κανείς την εξουσία τόσο απομακρύνεται από τον Θεό». 

Το πρόβλημα ίσως αρχίζει και προκύπτει όταν εκτός από τον Θεό απομακρύνεται και από την ορθολογική σκέψη, ενίοτε και από την κοινή λογική. 

Και κάτι τέτοιο συμβαίνει στην πολιτική σκηνή όταν υπαρκτές αντιθέσεις και δυσκολίες θεωρούνται ότι λύνονται με ρητορικό συγκερασμό αντιφατικών προταγμάτων, επίκληση καλών προθέσεων και ακροβασίες, δηλαδή με την προσφυγή σε ένα είδος «μαγικής σκέψης».

Για τη διαλεκτική

Theodor Adorno – Για τη διαλεκτική

Η διαλεκτική σκέψη αντιτίθεται στην πραγμοποίηση, με την περαιτέρω έννοια ότι αρνείται να επικυρώσει τα ατομικά πράγματα στην απομονωμένη και ξέχωρή τους κατάσταση: ταυτοποιεί την απομόνωση  ακριβώς ως παράγωγο του οικουμενικού. 

Έτσι, λειτουργεί ως μέσο διόρθωσης τόσο απέναντι στην μανιακή σταθερότητα, όσο και στην άδεια περιπλάνηση του παρανοϊκού μυαλού, το οποίο πληρώνει για τις απόλυτές του κρίσεις με την απώλεια της εμπειρίας του πράγματος το οποίο κρίνει. 

Αλλά η διαλεκτική δεν είναι για τον λόγο αυτό, που κάτεληξε να γίνει στην αγγλική εγελιανή σχολή, μια ολοκληρωτική εμπειρία, στον τεταμένο πραγματισμό του Dewey. Δεν είναι η συναίσθηση των αναλογιών, ούτε ένας τρόπος του να βάζεις τα πράγματα στην σωστή τους προοπτική, ούτε είναι απλή και πεισματική κοινή λογική.