του Δημήτρη Μαρκόπουλου
Η εργασία υπό την κουλτούρα της κατανάλωσης
Αντί να σκεφτόμαστε
την κατανάλωση ως αντίθετο της εργασίας, λες και οι δύο αυτές δραστηριότητες απαιτούν
τελείως διαφορετικές νοητικές και συναισθηματικές ιδιότητες, πρέπει να τις
δούμε ως δύο πλευρές της ίδιας διαδικασίας...Ο καταναλωτισμός είναι μόνον η
άλλη όψη της υποβάθμισης της εργασίας -η εξάλειψη του παιγνιώδους στοιχείου και
της δεξιοτεχνίας από τη διαδικασία της παραγωγής.
Κρίστοφερ Λας1
Ο Ζίγκμουντ Μπάουμαν υποστηρίζει ότι
έχουμε εδώ και καιρό περάσει από την κοινωνία των παραγωγών σε αυτήν των
καταναλωτών2.
Θα μπορούσαμε να προεκτείνουμε αυτό το σκεπτικό λέγοντας ότι: αν κάποτε το
κυρίαρχο φαντασιακό επέβαλε την «απεριόριστη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων»3,
οι συνθήκες του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα προώθησαν το μοτίβο
της «απεριόριστης ανάπτυξης των καταναλωτικών δυνατοτήτων». Αυτός ο
μετασχηματισμός, που εξυπηρετήθηκε εκπληκτικά από την εξάπλωση της μαζικής
κουλτούρας, τη διαφημιστική βιομηχανία και την αντίστοιχη προσαρμογή των
εκπαιδευτικών θεσμών, έχει τεράστιας σημασίας συνέπειες για την εργασιακή ζωή
των ανθρώπων.
