«Παράπονα» ιστορικού: ο Χομπσμπάουμ, το έθνος και ο εθνικισμός

του Παναγιώτη Νούτσου

 Γνώρισα από κοντά τον Έρικ Χομπσμπάουμ (1917-2012) τον Σεπτέμβριο του 1989 στο Linz της Αυστρίας, κατά την 25η διεθνή συνάντηση των ιστορικών του εργατικού κινήματος. Ήδη είχα παρακολουθήσει και, όπου ήταν δυνατό, είχα αξιοποιήσει το έως τότε συγγραφικό του έργο. Τούτο, άλλωστε, έπραττα και με τις κατοπινές του δημοσιεύσεις. Μ’ αυτήν ακριβώς τη σχέση μετείχα, με δύο κείμενα, στο Αφιέρωμα προς τιμήν του που συνέθεσε το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (2008). Εκείνο που συγκράτησα από τη σκέψη του είναι ότι ακόμη κι από όσα ο ίδιος έχει γράψει μπορεί να «επινοούνται» ερμηνευτικές «παραδόσεις», χωρίς ωστόσο να φέρει την ευθύνη γι’ αυτό. Ένα τέτοιο παράδειγμα σκιαγραφείται σε ό,τι ακολουθεί.

Με εντελώς ανεπεξέργαστο τρόπο σημειώνεται, ήδη από το 1995 (μετά από συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία) έως σήμερα, ότι η «νεοτερική προσέγγιση του έθνους ως εφεύρεσης» ή «επινόησης» αποδίδεται στον Χομπσμπάουμ. Μάλλον μια ακόμη αυτοψία, εφόσον δεν κρίνεται ικανοποιητική η παράθεση κάποιων αράδων, θα μπορούσε να αποβεί διαφωτιστική για το πώς «επινοούνται» πράγματι οι «παραδόσεις».

O Έρικ Χομπσμπάουμ και η Jazz

Ημερολόγιο

Μέσα από το παρακάτω κείμενο ο Έρικ Χομπσμπάουμ ξεδιπλώνει την αγάπη του για τη τζαζ μέσα από την προσωπική του ιστορία ως κριτικός στο New Statesman. Παράλληλα η αφήγησή του μας ταξιδεύει στις δεκαετίες του ’30, του ’40 και του ’50 στα κλαμπ του Σόχο, στις παραστάσεις του Ρέι Τσαρλς και της Μπίλι Χόλιντεϊ, στα νυχτερινά καταγώγια του West End του Λονδίνου και στους δίσκους των 78 στροφών. Μέσα από τις γραμμές του ξεδιπλώνεται η πλευρά του ως λάτρης της τζαζ με τη μουσική υπόκρουση των Miles Davis, Dizzy Gillespie, Charlie Parker και άλλων.

Χρωστώ τα χρόνια μου ως ρεπόρτερ της τζαζ στο Look Back in Anger του Τζον Όσμπορν (John Osborne)[1], που στα μέσα του ’50 έκανε το βρετανικό πολιτιστικό κατεστημένο να προσέξει μια μουσική τόσο αγαπητή στα νέα και ταλαντούχα ‘οργισμένα νιάτα’. 
Όταν χρειάστηκα κάποια χρήματα και είδα πως ο Κίνγκσλεϋ Άμις (Kingsley Amis)[2] έγραφε στο περιοδικό Ομπζέρβερ (Observer) για ένα αντικείμενο για το οποίο δεν ήξερε και πολλά και ίσως λιγότερα κι από εμένα, τηλεφώνησα σε ένα φίλο στο περιοδικό Νιου Στέιτσμαν (New Statesman). Εκείνος κανόνισε ένα ραντεβού με τον συντάκτη Κίνγκσλεϋ Μάρτιν (Kingsley Martin)[3], στις δόξες του τότε, ο οποίος είπε ‘Γιατί όχι;’, μου εξήγησε ότι ο τυπικός αναγνώστης του περιοδικού είναι ο ‘άντρας- δημόσιος υπάλληλος’ και με παρέπεμψε στη διευθύντρια των (πολιτιστικών) τελευταίων σελίδων του περιοδικού, την τρομερή Τζάνετ Άνταμ Σμιθ (Janet Adam Smith)[4]. Τα ενδιαφέροντά της εκτείνονταν από την ορειβασία μέχρι την ποίηση μα δεν συμπεριελάμβαναν την τζαζ. Έτσι, για περίπου δέκα χρόνια έγραφα σε μια μηνιαία στήλη για το περιοδικό New Statesman με το ψευδώνυμο ‘Φράνσις Νιούτον’ (‘Francis Newton’) (από τον Κομμουνιστή τζαζ τρομπετίστα που παίζει στο ‘Strange Fruit’ της Μπίλι Χόλιντεϊ (Billie Holiday)).

Ήταν καλή εποχή για να γράφω για την τζαζ.

Η Ευρώπη στο καλάθι των αχρήστων

Η ενωμένη Ευρώπη παραδίδεται στο κα­λάθι των αχρήστων της Ιστορίας. 

Ο με­γαλύτερος φόβος του Γιούργκεν Χάμπερμας συναντά την ελπίδα του Έρικ Χομπσμπάουμ.

Δύο από τις εμβληματικές μορφές της ευρω­παϊκής διανόησης του 20ού αι. θυμήθηκαν το 1848 λίγο πριν μας αφήσει το 2011. 

Ο διάσημος Βρετανός ιστορικός Έρικ Χομπσμπάουμ παρα­κολούθησε με ενθουσιασμό τον χρόνο που μας άφησε.

Ήταν μια χρονιά που τη σημάδεψαν οι εξεγέρ­σεις του αραβικού κόσμου και τα κινήματα των λεγόμενων «Αγανακτισμένων» και «Καταλάβετε τη Γουόλ Στριτ» (Occupy) στον δυτικό κόσμο.

Σε συνέντευξη που παραχώρησε στον Άντριου Γουάιτχεντ και προβλήθηκε από την τηλεόραση του BBC την προπαραμονή των Χριστουγέννων, ο Χομπσμπάουμ συγκρίνει το 2011 με το 1848.