«Παράπονα» ιστορικού: ο Χομπσμπάουμ, το έθνος και ο εθνικισμός

του Παναγιώτη Νούτσου

 Γνώρισα από κοντά τον Έρικ Χομπσμπάουμ (1917-2012) τον Σεπτέμβριο του 1989 στο Linz της Αυστρίας, κατά την 25η διεθνή συνάντηση των ιστορικών του εργατικού κινήματος. Ήδη είχα παρακολουθήσει και, όπου ήταν δυνατό, είχα αξιοποιήσει το έως τότε συγγραφικό του έργο. Τούτο, άλλωστε, έπραττα και με τις κατοπινές του δημοσιεύσεις. Μ’ αυτήν ακριβώς τη σχέση μετείχα, με δύο κείμενα, στο Αφιέρωμα προς τιμήν του που συνέθεσε το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (2008). Εκείνο που συγκράτησα από τη σκέψη του είναι ότι ακόμη κι από όσα ο ίδιος έχει γράψει μπορεί να «επινοούνται» ερμηνευτικές «παραδόσεις», χωρίς ωστόσο να φέρει την ευθύνη γι’ αυτό. Ένα τέτοιο παράδειγμα σκιαγραφείται σε ό,τι ακολουθεί.

Με εντελώς ανεπεξέργαστο τρόπο σημειώνεται, ήδη από το 1995 (μετά από συνέντευξή του στην Ελευθεροτυπία) έως σήμερα, ότι η «νεοτερική προσέγγιση του έθνους ως εφεύρεσης» ή «επινόησης» αποδίδεται στον Χομπσμπάουμ. Μάλλον μια ακόμη αυτοψία, εφόσον δεν κρίνεται ικανοποιητική η παράθεση κάποιων αράδων, θα μπορούσε να αποβεί διαφωτιστική για το πώς «επινοούνται» πράγματι οι «παραδόσεις».

Το ΟΧΙ με άλλη ματιά

Το μεταξικό καθεστώς με το βλέμμα του Γ. Σεφέρη 

[...] Αυτά λέει λοιπόν ο Γ. Σεφέρης. "Σε τέτοια χάλια είχαμε φτάσει..."

Αυτός ήταν ο πατριωτισμός των τότε "Ελλήνων εθνικιστών", την ώρα που ο λαός έδινε την ψυχή και το αίμα του στο μέτωπο.

Αν μας ζητούσε κανείς να πούμε "πως και γιατί" ο Ι. Μεταξάς είπε το περίφημο "ΟΧΙ" στον πρέσβη της Ιταλίας Γκράτσι εκείνο το ξημέρωμα της 28ης Οκτωβρίου του 1940, θα λέγαμε πολύ απλά:
Το είπε γιατί με βάση τη σκληρή λογική της εποχής την οποία εξέτασε προσεκτικά από όλες τις πλευρές (είχε αρχίσει ο 2ος Παγκόσμιος πόλεμος και μαζί το ξανασχεδίασμα του χάρτη της Ευρώπης), παρότι μέσα του ήθελε να πει ΝΑΙ, κάτι τέτοιο ήταν εντελώς αδύνατο και παράλογο. Και βέβαια ο Ι. Μεταξάς μπορεί να ήταν φασίστας, αλλά παράλογος δεν ήταν. Κάθε άλλο μάλιστα.
Οι παρακάτω δηλώσεις του εκείνων των χρόνων λένε τόσα όσα χρειάζονται για να καταλάβουμε.

Στις 3 Μαρτίου του 1934 ο Ι. Μεταξάς στο Συμβούλιο των Πολιτικών αρχηγών: «Αν και είναι βεβαίως παράτολμον εις την πολιτική να δημιουργή κανείς δόγματα, η Ελλάς δύναται να θέση ως δόγμα πολιτικόν ότι εν ουδεμία περιπτώσει δύναται να ευρεθή εις στρατόπεδον αντίθετον εκείνου εις το οποίον θα ευρίσκετο η Αγγλία. Δυνάμεθα τούτο να το θεωρήσωμεν ως δόγμα. Εγώ τουλάχιστον το ασπάζομαι»

Τα σκυλιά του ναζισμού και η μπριζόλα της δημοκρατίας

του Γαλαξιάρχη

Όχι αγαπητέ φίλε. Δεν μου φταίει ούτε ο τηλεοπτικός νεοναζί καρατέκας Κασιδιάρης, ούτε ο πρώην σατανιστής και νυν υποστηρικτής παραθρησκευτικών ορθόδοξων ταλιμπάν Γερμενής-”Καιάδας”. Μου φταίνε όλοι αυτοί που ανήγαγαν τον κοινοβουλευτισμό σε ιερό τοτέμ. Κι ας ξέπλενε συστηματικά φασίστες. Κι ας χρησιμοποιούσε ξενοφοβικά και εθνικιστικά κλισέ για προσέλκυση ψηφοφόρων. Κι ας παραβίαζε συστηματικά τα κοινωνικά συμβόλαια που συνάπτονταν προεκλογικά. Κι ας έφτυνε στα μούτρα τις κοινωνικές ομάδες, διαχωρίζοντάς τις κατά βούληση και προσφέροντας την μία βορά στην άλλη. Κι ας εξασφάλιζε σε ελαχιστότατες ελίτ προνόμια, ειδικές σχέσεις, ειδικούς νόμους και βέβαια το ακαταδίωκτο.

Το ναζιστικό θηρίο που βγήκε από την τρύπα του, εκμεταλλευόμενο την αμορφωσιά, το φόβο και την ανασφάλεια, τρεφόταν τόσο καιρό από αυτόν τον ίδιο κοινοβουλευτισμό. Την κοινοβουλευτική εξουσία που μόλις αποφάσισε να τσακίσει την κοινωνία σε εποχές καπιταλιστικής κρίσης, προκειμένου να διατηρήσει το status της, δεν δίστασε να του τρίψει την ωμή μπριζόλα στη μύτη.

Το αιώνιο ψέμα της «ολυμπιακής ειρήνης»

του  Διονύση Ελευθεράτου

Aντιαεροπορικά όπλα στις ταράτσες του Λονδίνου. Στον Τάμεση το γιγάντιο πολεμικό σκάφος «HMS Ocean». Ελικόπτερα και ελεύθεροι σκοπευτές σε πλήρη ετοιμότητα. Ντυμένη στο χακί, σαν τεράστιο σκηνικό πολεμικής κινηματογραφικής παραγωγής, η αγγλική πρωτεύουσα «καλωσορίζει» αθλητές και επισκέπτες στη γιορτή της ...ειρήνης και της συναδέλφωσης! Τους Ολυμπιακούς Αγώνες φυσικά...

Δεν θα μπορούσε να υπάρξει τελειότερη καταρράκωση των φληναφημάτων περί «ολυμπιακής ειρήνης» και «ολυμπιακής εκεχειρίας», από την ίδια την εικόνα του «ολυμπιακού» Λονδίνου. Ο αντίλογος, αναμενόμενος: «Μα εδώ πρόκειται για την ανάγκη θωράκισης απέναντι σε ασύμμετρη απειλή, στον κίνδυνο τρομοκρατικών χτυπημάτων». Ωραία, λοιπόν. Ας μην υποκύψουμε στον πειρασμό να ασχοληθούμε με τα επικρατούντα ήθη, στον πλανήτη, από την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και εντεύθεν. Ας αρκεστούμε σε ένα απλό ερώτημα: Καλά, πώς ακριβώς επενεργεί διαχρονικά αυτή η καταπραϋντική, ειρηνευτική ιδιότητα των Ολυμπιακών Αγώνων στις ...συμμετρικές συρράξεις, στις οποίες λαμβάνουν μέρος «κανονικά», «συντεταγμένα» κράτη;

9 θέσεις για τη Χρυσή Αυγή, τον επελαύνοντα μεταμοντέρνο ολοκληρωτικό καπιταλισμό και το κίνημα αποκατάστασης της ζωής και της αξιοπρέπειας

«Η ελπίδα είναι το αντίθετο της ασφάλειας, της αφελούς αισιοδοξίας. Η κατηγορία του κινδύνου ενυπάρχει πάντα μέσα της. Η ελπίδα δεν είναι βεβαιότητα. Αν δεν μπορούσε να είναι απογοητευτική, δεν θα ήταν ελπίδα. Η ελπίδα δένει μια σημαία στο κατάρτι, ακόμη και μέσα στην παρακμή, με την έννοια ότι δεν δέχεται την παρακμή, ακόμη και όταν αυτή η παρακμή είναι ισχυρή».

Ernst Bloch

1. Καταρχήν, ο αγώνας ενάντια στον (ολοκληρωτικό) εθνικισμό-ρατσισμό είναι αγώνας ενάντια στον (αυταρχικό) υπαρκτό φιλελευθερισμό του Έθνους, του Κράτους, της Αγοράς και του Δικαίου και κατ' επέκταση ενάντια στον (ολοκληρωτικό) καπιταλισμό.

2. Η Χ.Α. είναι μέρος των υπερπατριωτικών-εθνικιστικών εκείνων δυνάμεων που θα αποτελέσουν τη βάση για την επιστροφή του κεφαλαίου και των καπιταλιστών σε εθνικές λύσεις εκτός ευρώ και ε.ε., αν οδηγηθούν εκεί τα πράγματα στο εγγύς μέλλον (ήδη όπου βρεθούν κι όπου σταθούν μιλούν για ελληνικές ΑΟΖ, για πετρέλαια και φυσικά αέρια, για εθνική ανάπτυξη κλπ, στο βαθμό και στο μέτρο βέβαια που αυτή η ανάπτυξη θα είναι εφικτή στα πλαίσια ενός καπιταλισμού σε βαθύτατη κρίση).

3. Η Χ.Α. συνδυάζει την ηγεμονία του εθνικού στοιχείου με αυταρχικά φιλελεύθερες θέσεις και όχι με σοσιαλιστικές όπως έκαναν οι γερμανοί εθνικοσοσιαλιστές.

Ο λοιμός που ζούμε κι ο λιμός που μας ταϊζουν (με αφορμή τα γεγονότα στην Πάτρα…)

Μετανάστης εγκληματεί: όλοι οι μετανάστες είναι εγκληματίες.
Ιερόδουλη οροθετική: όλες οι οροθετικές είναι αλλοδαπές.
Βιασμός γυναίκας σε άλσος: εκεί τριγύρω είχα δει ασιάτες.
Ανεργία: οι μετανάστες μας κλέβουν τη δουλειά.
Αφρική: αυτοί δεν ξέρουν τι σημαίνει πολιτισμός.
Περίληψη περιγραφής άγνωστου μετανάστη από τα ΜΜΕ

Η πρόσφατη δολοφονία ενός νεαρού στην Πάτρα δε θα μπορούσε να μην πυροδοτήσει το καθημερινό πλέον ντελίριο του ρατσισμού. Άλλη «ράτσα». Δολοφόνοι, βιαστές, άρρωστοι, κλέφτες, μαφιόζοι ή κακομοίρηδες. Άλλοι από μας. Ξεχωριστό πεδίο της κοινωνίας. Δοχείο για να αντλούν οι ελληναράδες μια φθηνή πουτάνα, έναν ανασφάλιστο εργάτη, δυο-τρεις καλοθελητές για τα κουβαλήματα της Κυριακής και μια ταλαίπωρη να ξεσκατίζει την κατάκοιτη γιαγιά.

Σκλάβοι στη χώρα τους αποφάσισαν να έρθουν και γίναν σκλάβοι του «ελεύθερου κόσμου». Εκμεταλλευόμενοι από την πρώτη στιγμή του ταξιδιού τους από διακινητές και γδαρμένοι από τους τοπικούς μπάτσους κάθε χώρας απ’όπου πέρασαν, φτάσαν εδώ περιμένοντας να φύγουν παραπέρα.
Ώρες ατέλειωτης αναμονής και εξαθλίωσης, ζωές τσακισμένες.

Κι εδώ τσιμουδιά!

Μάνος Χατζιδάκις: "Ο νεοναζισμός δεν είναι οι άλλοι"

του Μιχάλη Γελασάκη

"Και το Κακό ελλοχεύει χωρίς προφύλαξη, χωρίς ντροπή. Ο νεοναζισμός δεν είναι θεωρία, σκέψη και αναρχία. Είναι μια παράσταση. Εσείς κι εμείς. Και πρωταγωνιστεί ο Θάνατος." O Mάνος Χατζιδάκις αποδυκνύει για μια ακόμη φορά ότι ήταν μπροστά για την εποχή του και είχε μάτια και αυτιά ανοιχτά φιλτράροντας το κάθε τι που συνέβαινε και έχοντας ταχύτατα αντανακλαστικά το κατέγραφε και το παρατηρούσε. Έμπαινε σε βάθος στα φαινόμενα της εποχής και γι' αυτό κατάφερε να είναι διαχρονικός. Παρακάτω παραθέτουμε αυτούσιο ένα κείμενό του για το νεοναζισμό και τον εθνικισμό που έγραψε τον Φεβρουάριο του 1993, λίγους μήνες πριν τον θάνατό του. Το κείμενο αυτό είχε δημοσιευτεί στο πρόγραμμα αντιναζιστικής συναυλίας που είχε δώσει η Ορχήστρα των Χρωμάτων με έργα Βάιλ, Λίστ και Μπάρτον. Το ίδιο κείμενο παράλληλα είχε δημοσιευτεί και στην εφημερίδα Ελευθεροτυπία.

Μιά νέα εποχή σκοτεινών χρόνων άρχισε

Του Πέτρου.Παπακωνσταντίνου

Οι αξίες του Διαφωτισμού υποχωρούν, καθώς η οικονομική κρίση ευνοεί την αναβίωση τάσεων εθνικισμού και φυλετικής ανωτερότητας

Το 2010 ήταν η χρονιά της απομυθοποίησης για τον Μπαράκ Ομπάμα. Απόλυτος κυρίαρχος του πολιτικού παιχνιδιού μέχρι πρόσφατα, είδε το κόμμα του να κατατροπώνεται στις ενδιάμεσες εκλογές του περασμένου Νοεμβρίου. Ηδη σύρθηκε να παρατείνει επ' αόριστον τις προκλητικές φοροαπαλλαγές που είχε καθιερώσει ο Τζορτζ Μπους υπέρ των πλουσίων, γεγονός που μεταφράστηκε ως προδοσία της επαγγελίας για Αλλαγή. Στην εξωτερική πολιτική, με το Γκουαντάναμο να λειτουργεί ακόμη και τον πόλεμο στο Αφγανιστάν να συνεχίζεται, η συνέχεια με την προηγούμενη κατάσταση πραγμάτων είναι εξίσου εμφανής. Οι οπαδοί του 44ου προέδρου διερωτώνται αν μείνει στην ιστορία ως νέος Κάρτερ, ένας ασθενής ηγέτης καλών προθέσεων, που θα αποτύχει να επανεκλεγεί, ή ως νέος Κλίντον, που θα εξασφαλίσει την πολιτική του επιβίωση μόνον έχοντας πουλήσει την ψυχή του στο διάβολο.

Ποιό ρόλο παίζει ο πατριωτισμός στην καπιταλιστική δημοκρατία

Ποιό ρόλο παίζει ο πατριωτισμός στην καπιταλιστική δημοκρατία. Ιδιαίτερα τη δική μας/ιδιαίτερα σήμερα

Του Bertell Ollman
 
Μετάφραση εκτενών αποσπασμάτων


[..] Ο πατριωτισμός μπορεί να οδηγήσει εκατοντάδες ανθρώπους με προθυμία στο θάνατο.  Το μυστήριο του πατριωτισμού –από πού προέρχεται, ποιές δυνάμεις τον κατευθύνουν και πώς ακριβώς λειτουργεί- εξακολουθεί να διαφεύγει στους περισσότερους από εμάς.  Η αποκάλυψη αυτού ακριβώς του μυστηρίου –το οποίο γίνεται περισσότερο αδιαπέραστο μετά από κάθε νέο πατριωτικό ξέσπασμα- είναι ο σκοπός αυτού του δοκιμίου.

Είναι συχνό φαινόμενο στο όνομα του πατριωτισμού να καταργούνται πολιτικά δικαιώματα και ελευθερίες και να στιγματίζεται οποιαδήποτε κριτική στάση απέναντι στις κυβερνήσεις ως «αντιπατριωτική». [..]

Το σίγουρο είναι πως ο πατριωτισμός πρέπει να κατανοηθεί πολύ καλύτερα.
Ο πατριωτισμός ορίζεται γενικά ως «αγάπη για τη χώρα».  Αυτό που πρέπει όμως να διερευνηθεί είναι:

1.  Ποια είναι η έννοια της χώρας;

2.  Από πού πηγάζει αυτή η αγάπη, γιατί είναι τόσο έντονη και ταυτόχρονα προξενεί τόσο μεγάλη ευφορία;

3.  Γιατί τα σύμβολα, όπως κυρίως η σημαία, παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο στην πρόκληση πατριωτικών συναισθημάτων, πεποιθήσεων και πράξεων;

4.  Τι προσδίδει στις κυβερνητικές αρχές τον προνομιακό ρόλο του διερμηνέα του νοήματος των εθνικών συμβόλων;

5.  Ποια είναι η σχέση πατριωτισμού και καπιταλισμού;

6.  Γιατί σε μερικές χώρες ή σε κάποιες δεδομένες ιστορικές περιστάσεις παρατηρείται εντονότερος πατριωτισμός;

7.  Πώς γίνεται αντιληπτή η διάκριση του Λένιν μεταξύ του «εθνικισμού των καταπιεσμένων» και του «εθνικισμού των καταπιεστών»;

Για να απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα θα ανατρέξουμε εδώ στις θεωρίες του Μαρξ για το κράτος και την αλλοτρίωση.  Ειδικότερα για την ανάλυση του πατριωτισμού χρησιμοποιείται η ιδέα του Μαρξ για το κράτος ως «απατηλή κοινότητα» (illusory community).  Σύμφωνα με τον Μαρξ όλοι μας ανήκουμε σε δύο επικαλυπτόμενες και αλληλοτεμνόμενες κοινότητες.  Η πρώτη είναι η αυθεντική κοινότητα (social community) η οποία προέρχεται από τον αρχικό καταμερισμό εργασίας που αναθέτει σε κάθε άνθρωπο διαφορετικά έργα και καθιστά ένα βαθμό συνεργασίας απαραίτητο για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες του καθενός.  Η δεύτερη κοινότητα στην οποίαν επίσης όλοι ανήκουμε είναι η απατηλή κοινότητα (illusory community).

[..] Επειδή ακριβώς ο πατριωτισμός ψευδεπίγραφα ικανοποιεί μια θεμελιώδη ανάγκη του ανθρώπου για κοινωνική συμμετοχή και κοινωνική αλληλεγγύη, περιβάλλεται πάντοτε από έντονα συναισθήματα και προκαλεί ενθουσιασμό και ευφορία αλλά και μίσος, οργή, πένθος κλπ. Το συναίσθημα στο πατριωτισμό παίζει τον κυρίαρχο ρόλο.  Οι πατριωτικές ιδέες είναι ως επί το πλείστον εκλογικεύσεις συναισθημάτων και οι πατριωτικές ενέργειες έχουν αποκλειστικά σχεδόν συναισθηματικά κίνητρα χωρίς καν να επιχειρείται τις περισσότερες φορές η εκλογίκευσή τους.  Χαρακτηριστική συνέντευξη αμερικάνου πατριώτη που διαβεβαιώνει πως ενώ δεν ξέρει τι ακριβώς σημαίνει «αμερικάνικος τρόπος ζωής» δεν θα δίσταζε να θυσιάζει τη ζωή του για να τον υπερασπιστεί.

Κυρίαρχο ρόλο στη μετατόπιση από την αυθεντική κοινότητα στην απατηλή κοινότητα παίζουν τα εθνικά σύμβολα (σημαία, εθνικός ύμνος, εθνικά μνημεία κλπ.). Τα σύμβολα στην πραγματικότητα υποκαθιστούν τα ίδια το αντικείμενο της λατρείας απογυμνώνοντας έτσι την έννοια της χώρας από κάθε εμπειρία της πραγματικής ζωής.  Η ΄χώρα’ έτσι καθίσταται ένα κενό γράμμα, ένα άδειο κέλυφος, ένα αδειανό πουκάμισο που θα ‘λεγε και ο ποιητής.  Αυτή ακριβώς είναι η ‘χώρα’ που σηματοδοτούν τα εθνικά σύμβολα.

[..]Οι σημαίες, οι εθνικοί ύμνοι κλπ. δεν θα μπορούσαν να καταφέρουν τόσα πολλά εάν δεν ενσωμάτωναν κάποιες εξουσίες τις οποίες οι άνθρωποι έχουν χάσει μέσω της αλλοτριωμένης πολιτικής δραστηριότητάς τους.

[..] Το ίδιο ακριβώς υπόδειγμα αλλοτρίωσης μπορούμε να εντοπίσουμε και στην πολιτική ζωή, όπου οι άνθρωποι –ως πολίτες πλέον- συμμετέχουν σε μια σειρά αλλοτριωμένων πολιτικών δραστηριοτήτων όπως π.χ. ψηφίζουν, συμμετέχουν σε προεκλογικές καμπάνιες, φτιάχνουν και υπακούουν σε νόμους, τραγουδούν τον εθνικό ύμνο, χαιρετούν τη σημαία κ.ά.  Οι δραστηριότητες αυτές είναι αλλοτριωμένες, επειδή –όπως και οι οικονομικές δραστηριότητες- λαμβάνουν χώρα σε συνθήκες και για σκοπούς που είναι απόλυτα ελεγχόμενοι από άλλους οι οποίοι έχουν διαφορετικά και ενάντια συμφέροντα.

[..] Ο Μαρξ αναφέρει τη φυσική (στην πραγματικότητα υπερφυσική) δύναμη την οποία ο κόσμος αποδίδει σε τέτοια πράγματα όπως το χρήμα, ο σταυρός και η σημαία ως ‘φετιχισμό’.  Τέτοια φετίχ όπως η σημαία αντί να συμβολίζουν τη χώρα υποκαθιστούν την ίδια τη σημασία της χώρας.  [..]  Κάποιος πρέπει να πει τι σημαίνουν και τι απαιτείται από εμάς.  Και αυτός ο κάποιος πρέπει να έχει την αυθεντία στα μάτια του κόσμου να διαβάζει τις επιταγές της σημαίας και να είναι πιστευτός από τον κόσμο.  Αναφορικά με τα πατριωτικά σύμβολα, είναι η Κυβέρνηση και κυρίως ο Πρόεδρος της χώρας που αναπαριστούν τη φωνή των φετίχ, βγάζοντας διαγγέλματα για το τι ακριβώς η σημαία θέλει εμείς να κάνουμε κάθε στιγμή.  Ο Πρόεδρος έχει το προνόμιο να είναι η φωνή της σημαίας επειδή είναι ο νομιμοποιημένος αρχηγός του κράτους, όπου το ίδιο το κράτος (το οποίο έχει υιοθετήσει τη σημαία ως σύμβολό του) αντιμετωπίζεται ως το νομιμοποιημένο όργανο της αυθεντικής κοινότητας.

[..] Σε κάθε δεδομένη στιγμή, είναι η επιτυχία του κράτους στη νομιμοποίηση του καπιταλισμού που προσφέρεται ως μέτρο αποτίμησης της επιτυχίας του ίδιου του κράτους.  Για να κάνει όμως τη δουλειά του καλά, το κράτος πρέπει να εμφανίζεται νομιμοποιημένο στα μάτια της πλειοψηφίας των πολιτών του, πράγμα το οποίο βασικά απαιτεί να αποκρύπτεται η μεροληψία του υπέρ της κυρίαρχης καπιταλιστικής τάξης.  Η σημαία και τα άλλα πατριωτικά σύμβολα είναι πολύ σημαντικός παράγοντας για την επιτυχία μιας τέτοιας προσπάθειας.  Στις περισσότερες αστικές δημοκρατίες οι κύριοι φορείς νομιμοποίησης του καπιταλιστικού κράτους είναι το Σύνταγμα, οι «ανεξάρτητες» δικαστικές αρχές και οι «ελεύθερες» εκλογές.  Τα παραπάνω προσδιορίζουν τους κανόνες του πολιτικού παιχνιδιού και τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να παίζεται.  Η εξουσία των παραπάνω θεσμών έγκειται, σε τελευταία ανάλυση, στη διαδεδομένη πεποίθηση πως αυτοί οι θεσμοί είναι υπεράνω της τρέχουσας πολιτικής και ενδιαφέρονται μόνον για το καλό της κοινωνίας ως συνόλου, δηλ. είναι δήθεν θεσμοί της αυθεντικής κοινότητας και όχι της απατηλής κοινότητας.  Στηριζόμενο σε αυτούς τους πυλώνες, το κράτος και οι αξιωματούχοι του δεν αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να κάνουν τους πολίτες να υπακούουν στα προστάγματά τους.  Η απειλή βίας, όπως σε περίπτωση παραβίασης των νόμων, παραμένει ενεργή στο παρασκήνιο, όμως η μεγαλύτερη ισχύς που προέρχεται από τη νομιμοποίηση καθιστά τη βία τις περισσότερες φορές αχρείαστη.  Αν όμως η δημοκρατία όντως αντιπροσωπεύει τη λαϊκή βούληση, πώς οι καπιταλιστές είναι σίγουροι πως, με βάση τη δική τους οπτική ο λαός θα δρα πάντοτε ‘υπεύθυνα’;  Κανείς καπιταλιστής δεν ανησυχεί στις αστικές δημοκρατίες επειδή έχουν καταλάβει πως οι εκλογές εύκολα μπορεί να εξαγοραστούν, η παιδεία και η πληροφόρηση να μονοπωληθούν και διάφοροι μεροληπτικοί νόμοι και κανονισμοί να τεθούν σε εφαρμογή έτσι ώστε κανένα αντικαπιταλιστικό κόμμα να μην έχει πιθανότητες εκλογικής νίκης.

Σε περιπτώσεις όμως στις οποίες αρχίζει να διαφαίνεται πως το Σύνταγμα, οι αποφάσεις των δικαστηρίων και οι κοινοβουλευτικές εκλογές λειτουργούν μεροληπτικά υπέρ του κεφαλαίου, η κυβέρνηση βρίσκεται σε ένα διαρκή κίνδυνο απώλειας της νομιμοποίησής της που της είναι απαραίτητη για να λειτουργεί αποτελεσματικά. Για να αποτρέπουν τέτοιου είδους καταστροφές οι κυβερνήσεις έχουν γίνει ειδήμονες στη χρήση πατριωτικών συμβόλων ως φετίχ.  Εκφωνώντας π.χ. τους λόγους τους μπροστά από τη σημαία, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι όχι μόνον καθίστανται η φωνή της σημαίας που μας υποβάλλει τι πρέπει να κάνουμε αλλά αυξάνουν και τη δική τους νομιμοποίηση να μιλάνε για λογαριασμό της σημαίας.  Με αυτή τη διαδικασία η αληθινή φύση του Συντάγματος, της Δικαιοσύνης και των δημοκρατικών εκλογών ως θεσμών της απατηλής κοινότητας γίνεται πάλι αόρατη και ο ρόλος της κυβέρνησης ως ο κύριος υπερασπιστής των καπιταλιστικών συμφερόντων αποκρύπτεται επιμελώς.  Για να είναι επιτυχής μια έκκληση της κυβέρνησης στον πατριωτισμό των πολιτών της πρέπει να διατηρεί ένα ποσοστό νομιμοποίησης τουλάχιστον στα αρχικά στάδια.  Μια κυβέρνηση με φθίνουσα νομιμοποίηση δεν μπορεί να περιμένει πολύ για να αντιδράσει. Συνήθως, μια επιτυχής επίκληση του πατριωτισμού των πολιτών εξαρτάται επίσης από μια συνθήκη ή ένα γεγονός της επικαιρότητας που να μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως η ‘αντικειμενική’ αιτία της επίκλησης. Τέτοιες περιστάσεις προσφέρονται ως η καλύτερη ευκαιρία για την πυροδότηση των εκρηκτικότερων πατριωτικών συναισθημάτων και την ανάκτηση από την πλευρά των κυβερνήσεων των περιθωρίων για ελιγμούς που χρειάζονται για να φέρουν σε πέρας την πολιτική τους ατζέντα τους πακεταρισμένη πλέον κατάλληλα με το περιτύλιγμα του «εθνικού συμφέροντος».

Η τελευταία ερώτηση που πρέπει να απαντηθεί είναι: πώς η παραπάνω ανάλυση επηρεάζει την διάκριση που ο Λένιν και άλλοι έχουν αναδείξει μεταξύ του ‘εθνικισμού των καταπιεσμένων’ και του ‘εθνικισμού των καταπιεστών’;
[..]   στο στάδιο του ιμπεριαλισμού, όπου όλο και περισσότερο η καταπίεση παίρνει τη μορφή της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, η εθνικιστική αντίσταση μπορεί ακόμα και να θεωρηθεί ως τμήμα ενός παγκόσμιου κινήματος εναντίον του κεφαλαίου. Για όλους αυτούς τους λόγους, ο εθνικισμός των καταπιεσμένων δεν μπορεί να εξισωθεί με τον εθνικισμό εκείνων, όπως π.χ. των Αμερικανών, που βοηθάει την κυρίαρχη τάξη τους να επεκτείνουν την καταπίεσή τους σε άλλα εδάφη.
Έχοντας πει τα παραπάνω, δεν έπεται πως όλη η παραπάνω ανάλυση για τον εθνικισμό/πατριωτισμό εφαρμόζεται μόνον σε πολιτικά οπισθοδρομικές μορφές αυτής της ιδεολογίας. 


[..] Εν συντομία, εάν ο Λένιν είχε δίκιο διακρίνοντας τον εθνικισμό των καταπιεσμένων από αυτόν των καταπιεστών, επισημαίνοντας τη σημασία που έχει η υποστήριξη της αριστεράς προς τον πρώτο, άλλο τόσο δίκιο είχε και η Rosa Luxemburg- που αντιτιθέμενη στη διάκριση του Λένιν- επέστησε την προσοχή μας στους κινδύνους μιας τέτοιας πολιτικής επιμένοντας να υποστηρίζει τη μαρξιστική κριτική του εθνικισμού σε όλες ανεξαιρέτως τις περιπτώσεις.
———————————————————————————————


Διαβάστε όλα τα μεταφρασμένα αποσπάσματα στο μπλογκ OMADEON