Συλλέκτες χρέους: Η Οικονομία, η Πολιτική και η Ηθική του χρέους

Κάθε φιλοσοφική θεώρηση της πολιτικής του χρέους, ίσως θα πρέπει να αρχίσει με το γεγονός ότι το σύνολο της ρητορικής του χρέους, της κατοχής και της πληρωμής των χρεών, είναι ταυτόχρονα ένα λεξιλόγιο ηθικών και οικονομικών όρων. 

Αυτό το σημείο σχετίζεται μεν, αλλά σε αντίθεση, με το γνωστό επιχείρημα του Νίτσε στην Γενεαλογία της Ηθικής. 

Ενώ ο Νίτσε υποστήριξε ότι η ηθική, η ενοχή, ήταν κατά βάση της, χρεωστική, μια πληρωμή βασάνων για όσους δεν μπορούσαν να πληρώσουν το τίμημα, η εξέταση του χρέους αποκαλύπτει το πόσο η πληρωμή των χρεών του, η πληρωμή των λογαριασμών του, είναι τόσο μια ηθική επιταγή όσο και μια οικονομική σχέση.

Όπως υποστηρίζει ο David Graeber ακόμη και από τη σκοπιά της πρότυπης οικονομικής θεωρίας η τοποθέτηση του χρέους ως κάποιου είδους ηθικού καθήκοντος, σαν κάτι που δεν μπορεί ποτέ να καταργηθεί, έρχεται σε αντίθεση όχι μόνο με την αιτιολόγηση του τόκου, που υποτίθεται ότι είναι μια αποζημίωση με βάση το ρίσκο, αλλά παράλληλα είναι και μία τεράστια συσκευή που είναι αφιερωμένη στην εκτίμηση του ρίσκου, διακρίνοντας ανάμεσα σε καλό και κακό ρίσκο. 

Η ιδέα της αποπληρωμής του χρέους, δεν είναι τίποτα άλλο από μια ηθική ιδέα, και μάλιστα μία ιδέα απόλυτης ηθικής υποχρέωσης που μεταφέρεται στη σφαίρα της οικονομίας. 

Ανθρωπισμός και πολιτική

του Κώστα Δουζίνα.
Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο re-public.gr

Ο ανθρωπισμός εξελίσσεται σε θεμελιώδη πολιτική ιδεολογία του 21ου αιώνα. Ο ακτιβισμός για τα ανθρώπινα δικαιώματα μετατρέπεται σε αντι-πολιτική, άμυνα των «αθώων» έναντι της εξουσίας χωρίς καμία κατανόηση της λειτουργίας της εξουσίας και χωρίς το παραμικρό ενδιαφέρον για συλλογική δράση που θα μπορούσε να αλλάξει τα αίτια της φτώχειας, της αρρώστιας ή του πολέμου.

«Ευχαριστούμε που ήρθατε να υποστηρίξετε το σπουδαιότερο πράγμα στην ιστορία του κόσμου», είπε ο Κρις Μάρτιν, ο πρώτος τραγουδιστής του ποπ συγκροτήματος Coldplay, στο πλήθος, στη συναυλία Live8 στο Χάιντ Παρκ, στο Λονδίνο. «Δεν ζητάμε φιλανθρωπία, ζητάμε ειρήνη». Μ’ αυτόν τον τρόπο, ο πρώτος τραγουδιστής των U2 και συνδιοργανωτής της εκδήλωσης, ο Μπόνο, εξέφρασε το σκοπό της σειράς των συναυλιών που οργανώθηκαν με αφορμή τη συνάντηση των ηγετών της G8 στη Σκωτία. Με αλλεπάλληλες εκκλήσεις στους ηγέτες των οκτώ πλουσιότερων εθνών του κόσμου, η Live8 ζήτησε τη διαγραφή του αφρικανικού χρέους και μια σημαντική αύξηση του επιπέδου της βοήθειας. Τα ανθρώπινα δικαιώματα έπρεπε να τεθούν στο επίκεντρο της ατζέντας των ηγετών της Δύσης.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως οι πολλές εκατοντάδες χιλιάδες που παρακολούθησαν τις οκτώ συναυλίες ανά τον κόσμο συμφωνούσαν με αυτά τα συναισθήματα. Τα δάκρυα και η συμπάθεια για τη δυστυχία και τον πόνο στην Αφρική κυριαρχούσαν στον εκτεταμένο χώρο που αφιέρωσαν στη συναυλία οι βρετανικές εφημερίδες. Τα πλήθη πέρασαν υπέροχα ακούγοντας τη Μαντόνα, τους Πινκ Φλόιντ και τον Πολ ΜακΚάρτνει, συμμετέχοντας στο «μεγαλύτερο γεγονός που οργανώθηκε ποτέ», διαμαρτυρόμενα για τη φτώχεια και την αρρώστια στην Αφρική. Η δικαιοσύνη «ήταν το απλούστερο και πιο διαδεδομένο θέμα. Όλοι έγιναν ξαφνικά, παγκόσμια, πολιτικοποιημένοι» (Euan Ferguson, The Observer, 2005). Ως συνδυασμός ηδονισμού και καλής συνείδησης, το Live8 δεν θα ξεπεραστεί εύκολα σε μέγεθος ή υπερβολή. Με πάρτι ως πολιτική, με ποτό και χορό ως ηθική έκκληση.

Για την «ποπ Αριστερά»

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΤΑΝΝΗ 

«Για καμιά άλλη λέξη η πολιτική έννοια δεν παράγεται, στον δυτικό δημόσιο λόγο, τόση ποσότητα ασυνάρτητης και ανούσιας φλυαρίας, όσο για τη δημοκρατία...».

Έρικ Χομπσμπάουμ

Κατά τις προηγούμενες δεκαετίες, οι αντικαπιταλιστικές τάσεις, αποκομμένες από τα κοινωνικά τους ερείσματα, λόγω της υπεραφθονίας, σταδιακά εκφυλίστηκαν και περιορίστηκαν -ως έναν μεγάλο βαθμό- σε έωλες ηθικές αναφορές ή αναλώθηκαν στη μικροκοινωνικοποίηση. Η αποστασιοποιημένη και σχεδόν στωική ματιά στα κοινωνικά δρώμενα είναι ένα φυσιολογικό σύμπτωμα των παραπάνω. Η λέξη «Αριστερά», προερχόμενη από τις θέσεις των Ιακωβίνων στη γαλλική Εθνοσυνέλευση, και μέχρι προ μερικών δεκαετιών συνώνυμη του πολιτικού ριζοσπαστισμού, κατάντησε ένα απλό λογοτεχνικό στολίδι, στεφανωμένο με τις δάφνες της πραότητας, της θυματοποίησης, της ηθικολογίας και, ενίοτε, του μεγαλοαστικού μποεμισμού που εξανίσταται μπροστά στον... «εργατισμό», τον «αναρχοφασισμό» και τον «αριστερισμό».

Ένα επιτυχημένο και ισχυρό άλλοθι του συστήματος... μέχρι τούδε. Η εποχή της ανέμελης αβαντγκάρντ αερολογίας, όμως, φτάνει στο τέλος της... Η «ποπ Αριστερά» αποτελεί προϊόν κινηματικής αναδίπλωσης που προέκυψε από την κοινωνική συναίνεση, το δημιούργησε η υπεραφθονία και θα εξαφανιστεί μαζί της το ίδιο εύκολα. Είναι η Αριστερά που βρίσκεται πολύ δεξιότερα της σοσιαλδημοκρατίας τού '80 στα οικονομικά, ενώ θυμίζει λέσχη φιλάνθρωπων κυριών «εκτός τριβής», στον λόγο της περί τα κοινωνικά.

Υποτίθεται πως ιστορικός ρόλος της Αριστεράς ήταν η όξυνση του ταξικού ανταγωνισμού με στόχο την κοινωνική δικαιοσύνη, η κοινωνικοποίηση του παραγόμενου πλούτου, η εξάλειψη των σχέσεων εκμετάλλευσης και η αντικατάστασή τους από κοινωνικές-οικονομικές δομές που προάγουν το συλλογικό συμφέρον, αντί του κοινωνικού κανιβαλισμού. Αντ' αυτού, από την «μποέμ Αριστερά» το μόνο που εισπράττουμε είναι ένα κακέκτυπο εκκλησιαστικής ρητορικής που ευχολογεί αφ' υψηλού και υπεράνω υλικών-κοινωνικών παραγόντων, όταν βέβαια δεν περιφέρεται ασκόπως σε διάφορα πάνελ και κοσμικά events. Η μόνη πραγματική θέση που έχει να διατυπώσει είναι η στήριξη στην επίσημη σοσιαλδημοκρατία, τη χρεοκοπία της οποίας εισπράττουμε με την παρούσα νεοφιλελεύθερη επέλαση.

Πού βρίσκεται η «ανανέωση» λοιπόν; Στην προσκόλληση στην ψυχορραγούσα και πανθομολογουμένως αποτυχημένη σοσιαλδημοκρατία; Μήπως στην πάση θυσία διατήρηση της «εννόμου τάξεως» ακόμη κι αν εγκληματεί εις βάρος του κοινωνικού συνόλου; Ακόμη κι όταν ξεπουλάει τον δημόσιο πλούτο; Ακόμη κι όταν το κρατικό νταβατζιλίκι της φορομπηξίας των χαμηλόμισθων και υποαπασχολούμενων δεν προσφέρει τίποτα απολύτως για αντάλλαγμα; Οι θεσμοί δεν είναι παρά οι όροι του «κοινωνικού συμβολαίου». Όταν οι όροι του «συμβολαίου» δεν κρίνονται, έστω και στοιχειωδώς, συμφέροντες, τότε αυτό λύεται. Τόσο απλά τα έχουν γράψει οι αστοί κοινωνιολόγοι, όχι οι αναρχικοί ή οι μαρξιστές. Και ποια είναι επιτέλους η πολιτική πρόταση της «ποπ Αριστεράς», με όρους διανομής του πλούτου; (αντί ευχολογίων και γενικολογιών που παραπέμπουν στον Κομφούκιο). Εν όψει των νέων προκλήσεων, δεν θα χωράνε πλέον αφ' υψηλού «παπανουτσισμοί»...

Οσο θα οξύνεται ο ταξικός ανταγωνισμός μέσα στο πλαίσιο της κρίσης τόσο θα προβάλλεται από το status quo η Αριστερά της συναίνεσης και της «σοβαρότητας», που περισσότερο θυμίζει καλλιτεχνικό-ακαδημαϊκό κύκλο, εκτός κοινωνίας, παρά πολιτική τάση που προκύπτει από ζωντανές κοινωνικές ζυμώσεις.

Υπό τις παρούσες συνθήκες γενικευμένης αγανάκτησης, οι υλιστικές προσεγγίσεις πρέπει να αποτελέσουν και πάλι τη βάση της όποιας συζήτησης και η ηθικολογία πρέπει επιτέλους να επιστρέψει στο φυσικό της περιβάλλον, τον... άμβωνα.

dimtannis@gmail.com 

Πηγή: http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=193355

Η τρόϊκα, οι ηθικολόγοι της οικονομίας και οι βλάκες...

Γράφει ο Αλέξανδρος Πιστοφίδης

Λέγεται πως ο Χίτλερ είχε πει: «πόσο τυχεροί είναι αυτοί που κυβερνούν ανθρώπους, οι οποίοι δεν μπορούν να σκεφθούν» ( Βλέπε Simon Blackburn: Η Ηθική, εκδ. Ελληνικά γράμματα, Αθήνα 2006, σελ.3).. Ακούγοντας όλους εκείνους που υποστηρίζουν όλες τις ενέργειες της Τρόϊκα, δίχως να έχουν κανένα προσωπικό, ούτε καν συλλογικό, συμφέρον, σου έρχεται αυθόρμητα στο νου η παραπάνω δήλωση του Αδόλφου.

Ακούγοντας από ανθρώπους της λεγόμενης διπλανής πόρτας να αναμασούν τα...
 λόγια γνωστών εγκάθετων της «δημοσιογραφίας», δανειζόμενοι συλλογισμούς, όπως «φταίμε όλοι οι έλληνες γι αυτήν την κατάσταση», ή «δεν είναι σωστό ούτε ηθικό κάποιοι δημόσιοι υπάλληλοι να παίρνουν τόσο υψηλούς μισθούς και συντάξεις» ή ακόμη και το πιο ακραίο «αν θέλουμε να βγούμε από την κρίση θα πρέπει να γίνουμε πιο ανταγωνιστικοί, να δεχτούμε αύξηση του ορίου συνταξιοδότησης ακόμη και μείωση των μισθών μας», ο ύπατος αρμοστής οικονομίας της Τρόϊκα, κος Παπακωνσταντίνου θα πρέπει να είναι ευτυχής. Θα πρέπει μάλιστα να μετέφερε και αυτά τα ευχάριστα μαντάτα στους εκπροσώπους της Τρόϊκα, που εξέφρασαν την υπεραισιοδοξία τους παρότι, πέρα από τη σχετική μείωση του ελλείμματος, τίποτα άλλο δεν επιτρέπει αισιοδοξία.

Ο ύπατος αρμοστής οικονομίας και οι άνθρωποι της Τρόϊκα, σαν γνήσιοι ορθολογιστές και οπαδοί του νεοφιλελευθερισμού, έχουν κάθε λόγο να νιώθουν ευτυχείς.
Σαν ορθολογιστές, γνωρίζουν πως, πέρα από το καλό και το κακό, οι άνθρωποι ενεργούν και κατευθύνονται με βάση το προσωπικό τους συμφέρον. Πάνω σ΄ αυτήν την αρχή στηρίζεται άλλωστε όλο το οικοδόμημα της ελεύθερης καπιταλιστικής οικονομίας, της οποίας τα θεμέλια έθεσε ο γκουρού της οικονομίας Ανταμ Σμιθ με την αρχή της «πεφωτισμένης ιδιοτέλειας» του αόρατου χεριού.

Σαν υποστηρικτές του κυρίαρχου σήμερα νεοφιλελεύθερου οικονομικού μοντέλου, του μονεταρισμού, είναι οπαδοί του ιδρυτή της νεοφιλελεύθερης σχολής του Σικάγου, ο Μ. Φρίντμαν, ο οποίος έγραφε: «οι επιχειρήσεις δεν είναι κοινωνικά ιδρύματα και σκοπός του επιχειρηματία είναι το κέρδος και μόνο το κέρδος. Αυτό είναι το μοναδικό κριτήριο των πράξεών του και όχι αν ενήργησε με ηθικούς ή ανήθικους τρόπους. Η οικονομική πράξη, από τη φύση της, είναι μια εγωιστική πράξη με κίνητρο το κέρδος Με απλά λόγια, όποιος θέλει να γίνει επιτυχημένος επιχειρηματίας καλά θα κάνει να αφήσει την ηθική έξω από το γραφείο του ή να την παίρνει μαζί του μόνο το πρωϊ της Κυριακής στη θεία λειτουργία».

Αν και τα τελευταία χρόνια ακούγονται και γράφονται πολλά για «μάνατζμεντ και ηθική», «επιχείρηση και Ηθική», αυτά έχουν περισσότερο επικοινωνιακούς στόχους και λιγότερο ουσιαστικής ηθικής. Το χάσμα ανάμεσα στην οικονομική σκέψη και στην ηθική εξακολουθεί όχι μόνο να υπάρχει αλλά παρά τις θεωρίες περί ηθικού μάνατζμεντ, ποτέ τα σκάνδαλα για παράνομη κερδοσκοπία, για διαφθορά και επιχειρηματική κατασκοπεία δεν ήταν τόσο πολλά όσο σήμερα.

Το ερώτημα είναι, αν, μετά τις βαρβαρότητες του 20ου αιώνα και τα ερείπια που άφησε πίσω του, μπορούμε να μιλάμε με την ίδια άνεση για ηθική στο σύγχρονο τεχνοκρατικό κόσμο μας. Η μέχρι σήμερα ιστορία και η πρακτική της ζωής μας αποδεικνύουν καθημερινά, πως δεν υπάρχουν ενιαίοι κανόνες ηθικής που να έχουν ισχύ για όλους. Υπάρχει μόνο συμφέρον και ηθικολογία.

Το τι είναι καλό και τι κακό, τι ηθικό και τι ανήθικο, τι σωστό και τι λάθος, είναι πολύ σχετικό πράγμα και δίχως τη συνοδευτική φράση «για ποιον» δε μας λέει τίποτα συγκεκριμένο. Ακόμη και τα φάρμακα, τα μέσα που θεραπεύουν τις ασθένειες των ανθρώπων, κάποια είναι καλά για κάποιους και τα ίδια μπορεί να είναι θανατηφόρα για κάποιους άλλους. Δεν υπάρχει λοιπόν τίποτα τόσο απλά και απόλυτα. Οι λέξεις καλό και κακό, ηθικό και ανήθικο, εξαρτώνται από το άτομο που τις χρησιμοποιεί και οι θρησκείες έχουν φροντίσει ώστε οι έννοιες αυτές να χρησιμοποιούνται μόνο από αφελείς. Η σημερινή πολιτική της Τρόϊκα είναι καλή μόνο για τους χρηματιστές, διότι το μόνο που ενδιαφέρει τους τοκογλύφους που εκπροσωπεί η τρόϊκα είναι η αξία των μετοχών των εισηγμένων στο χρηματιστήριο και η αξία των μετοχών ανεβαίνει μόνο με την μείωση του μισθολογικού κόστους και με τις απολύσεις. Όλα τα άλλα είναι για αφελείς και βλάκες.

Για το Γάλλο φιλόσοφο Ζ. Ντεριντά, η κυρίαρχη οικονομική αντίληψη σήμερα, είναι, πως «οι φτωχοί δεν είναι φτωχοί, όπως τον 19ο αιώνα, επειδή δεν αποταμίευαν και δεν ήταν εγκρατείς, αλλά επειδή είναι ηλίθιοι, διανοητικά ανίκανοι και βλάκες. Με λίγα λόγια, δεν έχουν παρά αυτό που τους αξίζει, ως προς τη μόρφωσή τους». ( Βλέπε συνέντευξη , «Τα Νέα»22.07.2000). Από αυτήν την κυρίαρχη αντίληψη διακατέχονται ο ύπατος αρμοστής οικονομικών και οι εκπρόσωποι της Τρόϊκα. Δεν δικαιολογείται διαφορετικά να επιμένουν σε μειώσεις μισθών και συντάξεων κάτω των 600 ευρώ για τους περισσότερους έλληνες και την ίδια ώρα τα στελέχη του ΔΝΤ να βγαίνουν στην σύνταξη στα 51 με μηνιαία σύνταξη γύρω στις 100.000 ευρώ!!!

Καλό και πεφωτισμένο χειμώνα.

Πηγή: http://press-gr.blogspot.com/2010/08/blog-post_5328.html