Το πρόταγμα των διαπολιτισμικών σχέσεων

γράφει ο Michael Theodosiadis

Οκτώβριος 2010: Θύελλα αντιδράσεων ξεσπά έπειτα από τις δηλώσεις της Γερμανίδας Καγκελάριου Άντζελα Μέρκελ, αναφορικά με το μεταναστευτικό ζήτημα και την πολυπολιτισμική Δυτική πραγματικότητα: «Η Γερμανία είναι μία χώρα που ζήτησε εργάτες τη δεκαετία του ΄60. Για λίγο κοροϊδεύαμε τον εαυτό μας ότι οι μετανάστες αυτοί δεν θα έμεναν και θα έφευγαν κάποια στιγμή. Η αντίληψη ότι θα γινόμασταν «πολυεθνική» (χώρα) και ότι θα ζούσαμε ευτυχισμένοι ο ένας δίπλα στον άλλο απέτυχε» Στον ίδιο τόνο, «το κρατικό μοντέλο της πολυπολιτισμικής κοινωνίας απέτυχε» διαμήνυσε, επίσης, από το Μόναχο λίγους μήνες αργότερα ο πρωθυπουργός της Βρετανίας. Η ομιλία του σήκωσε κύμα έντονων διαφωνιών από την πλευρά της αντιπολίτευσης του Εργατικού Κόμματος αλλά και της μουσουλμανικής κοινότητας της Αγγλίας, καλωσορίστηκε όμως από ξενοφοβικά κόμματα και ρατσιστικές οργανώσεις της Ευρώπης. Μάλιστα, μέλη της English Defence League (που την ίδια μέρα διαδήλωναν στο Λούτον ενάντια στην «ισλαμοποίηση» της Βρετανίας) εξέφρασαν ανοιχτά την ικανοποίησή τους αναφορικά με τις δηλώσεις αυτές οι οποίες βέβαια αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της αποπροσανατολιστικής ρητορείας των ακροδεξιών λαϊκιστών, για τους οποίους οι μετανάστες και οι εθνικές μειονότητες συνιστούν την κατεξοχήν απειλή στα εθνικά συμφέροντα μιας χώρας, στρέφοντας έτσι την κοινωνική οργή και την αγανάκτηση ενάντια σε αλλοεθνείς ή αλλόφυλους, προς κάποιον ακίνδυνο (για τα καπιταλιστικά συμφέροντα) στόχο.

Πολυπολιτισμικότητα ή πολιτισμική πολυσημία

Το πολιτικό διακύβευμα των εννοιών

του Γιώργου Κοντογιώργη

Θα σας απασχολήσω με την διευκρίνιση των εννοιών που υποκρύπτονται στον όρο της πολυπολιτισμικότητας και με τις παράπλευρες συνέπειες που έχει η υιοθέτηση της μιας ή της άλλης εκδοχής στα σημερινά πράγματα, αλλά και τις προεκτάσεις τους στο εξελικτικό γίγνεσθαι των κοινωνιών.

1. Σπεύδω να επισημάνω το λογικό σφάλμα της νεοτερικότητας να ορίζει την έννοια του πολιτισμού με βάση όχι την ιδιοσυστασία ή τον χαρακτήρα του, αυτό που τον παράγει και τον αποδίδει, αλλά κατά συνεκτίμηση ορισμένων εξωτερικών φαινομένων, τα οποία ουσιαστικά αποτελούν παράγωγα δηλαδή μεταβλητές του κοσμοσυστημικού κεκτημένου του πολιτισμού[1]. Υπενθυμίζω το λογικό αυτό σφάλμα διότι έχει σημαίνουσες επιπτώσεις στον προβληματισμό που ακολουθεί.

Συγκρατώ δύο από τα κυρίαρχα στοιχεία με τα οποία ο σημερινός άνθρωπος ορίζει την έννοια του πολιτισμού: τη θρησκεία και την ταυτοτική συλλογικότητα, που στις μέρες μας αποκαλείται έθνος. Ωστόσο, μπορούμε να διαπιστώσουμε ευθύς αμέσως ότι η θρησκεία δεν είναι παραγωγός, αλλά παράγωγο πολιτισμού. Αρκούν δύο παραδείγματα, τα οποία αντλώ από το ελληνικό παράδειγμα, για να κατανοήσουμε τι εννοώ. Η χριστιανική θρησκεία, εμφανίζει σημαίνουσες αποκλείσεις στη λατινική (καθολική) και στην ελληνική της (ορθόδοξη) εκδοχή. Η καθολική εκδοχή του χριστιανισμού εξακολουθεί να είναι βαθειά δεσποτική, ενώ αντιθέτως, η ελληνική του εκδοχή, στον ιστορικό της πυρήνα διέθετε θεμελιωδώς ανθρωποκεντρικά χαρακτηριστικά. Αντιθέτως, η ορθόδοξη εκκλησία υπό το κράτος έθνος υποχώρησε σημαντικά ως προς την ανθρωποκεντρική της σημειολογία, μεταγράφοντας εις εαυτήν βατικάνιες παραδοχές. Διαπιστώνουμε δηλαδή ότι η ίδια η θρησκεία προβάλει μια διαφορετική αντίληψη του θείου, της σχέσης του ανθρώπου με τον θεό και, κατ' επέκταση, του συστήματος της θρησκείας, ανάλογα με την κοσμοσυστημική φύση των κοινωνιών στις οποίες βιώνεται.

Σλαβόι Ζίζεκ: Η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί πέραν απλής ανοχής

του Σλαβόϊ Zιζεκ*

Η Ευρώπη πρέπει να ενώσει τους πολίτες της για μια κοινή μάχη: να άρουν το αδιέξοδο μεταξύ αναιμικών φιλελεύθερων και παθιασμένων εξτρεμιστών.

Όταν πριν μια δεκαετία η Σλοβενία ήταν προ των πυλών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ένας εκ των Ευρωσκεπτικιστών διατύπωνε μια σαρκαστική παράφραση ενός αστείου των αδερφών Μαρξ αναφορικά με την πρόσληψη δικηγόρου: «Τι; Έχουμε εμείς οι Σλοβένοι μπελάδες; Ας μπούμε στην Ε.Ε.! Θα έχουμε ακόμη περισσότερους μπελάδες αλλά θα έχουμε την Ε.Ε. να τους τακτοποιήσει!».

Έτσι αντιλαμβάνονται τώρα οι περισσότεροι Σλοβένοι την ΕΕ: βοηθάει, αλλά φέρνει και καινούργια προβλήματα (κανονισμούς και πρόστιμα, αιτήματα για χρηματοπιστωτική βοήθεια στην Ελλάδα, κ.λπ.). Οπότε αξίζει η Ε.Ε. να την υπερασπιστούμε; Η πραγματική ερώτηση όμως είναι, ποια Ε.Ε.;