Η υπακοή στους νόμους κατά τον Αριστοτέλη και η πολιτική ανυπακοή

H υπακοή στους νόμους κατά τον Αριστοτέλη

του Ζήνωνα Πετράκη

Απόπειρα διερεύνησης της σχέσης νομιμότητας και δικαιοσύνης με άξονα την αριστοτέλεια πολιτεία.

«Ουκ έστι δε ευνομία το ευ κείσθαι τους νόμους, μη πείθεσθαι δε. Διό μίαν μεν ευνομίαν υποληπτέον είναι το πείθεσθαι τοις κειμένοις νόμοις» (Πολιτικά, 1294a).

Δηλαδή «Δεν είναι ευνομία το να υπάρχουν σωστοί νόμοι αλλά να μην τους υπακούει κανείς. Γι’ αυτό πρέπει να παραδεχτούμε ότι ευνομία είναι η υπακοή στους υπάρχοντες νόμους».

Ο Αριστοτέλης μας παρακατέθεσε ένα θεωρητικό οικοδόμημα της δημοκρατικής πολιτείας, το οποίο μας βοηθά να διαγνώσουμε τις αιτίες της πολιτικής ανυπακοής σήμερα, αλλά και έμμεσα μας υποδεικνύει πως μπορούμε να αμβλύνουμε τις κοινωνικές διαφωνίες και συγκρούσεις οι οποίες δεν διεξάγονται πάντα aequo animo.

Μία πρόταση που εντάσσεται στη φιλοσοφική και πολιτική μεθοδολογία του Αριστοτέλη για την ατομική αρετή και την ιδανική πολιτεία, συνδεόμενη με τη μεσότητα και το έθος ως τρόπους πραγμάτωσης της αρετής, τη δικαιοσύνη ως αρετής εκδηλούμενης προς τους άλλους με βάση τον νόμο και την αρχή της επιείκειας και την ευδαιμονία ως σκοπό του ατόμου και της πολιτείας.

 “Η δικαιοσύνη λοιπόν είναι τέλεια αρετή, κι όχι καθ’ αυτήν, αλλά σε αναφορά προς άλλους. Γι’ αυτόν το λόγο,  πολλές φορές θεωρείται η δικαιοσύνη ως η ύψιστη αρετή, έτσι που να μή θαυμάζονται τόσο πολύ ούτε το δειλινό ούτε η αυγή και για να μιλήσουμε επιγραμματικά, θα πούμε ότι στη δικαιοσύνη συσσωρεύεται όλη η αρετή.”