Καντ και Χέγκελ, ή Η αμφισημία των καταγωγών (Φιλοσοφία και Επανάσταση)

του Στάθη Κουβελάκη

Φιλοσοφία και επανάσταση: Από τον Καντ στον Μαρξ 

Λονδίνο και Νέα Υόρκη: Verso, 2003 

Κεφάλαιο 1

Καντ και Χέγκελ, ή η αμφισημία των καταγωγών

Όπως άλλες αλήθειες που επαναλαμβάνονται υπερβολικά συχνά, η εικόνα της Γερμανίας, ακόμα και της Γερμανίας του “σκεπτόμενου ανθρώπου”, να χαιρετίζει τα γεγονότα στο Παρίσι τον Ιούλη του 1789 με μια ενωμένη φωνή χρειάζεται λεπτότερες αποχρώσεις. 

Κι όμως το πλατύ κύμα καλής προαίρεσης που κατέκλυσε την “πεφωτισμένη” γερμανική κοινή γνώμη με την έφοδο στη Βαστίλη, καθώς και η περίοδος ευφορίας που ακολούθησε, δεν είναι απλά μύθοι. Η αντίδραση αυτή δεν περιορίστηκε στις πριγκιπικές αυλές που ήταν περισσότερο φιλόξενες στις ιδέες του Διαφωτισμού. 

Από την Βαυαρία στη Βαϊμάρη, ακόμα και στην Πρωσία, πολλοί Γερμανοί υπέκυψαν για λίγο —αν και η στιγμή καθορίστηκε αυστηρά από την προοπτική της θέσμισης μιας φιλελεύθερης μοναρχίας (αυτή ήταν λοιπόν η στιγμή πριν την Varennes και, κυρίως, πριν την εξέγερση του Αυγούστου του 1792)— στην αρέσκεια για την χωρίς προηγούμενο ελευθερία που εξαπλωνόταν τότε απ’ το Παρίσι σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αυτό μας δίνει κάποιες ενδείξεις για το βάθος του ενθουσιασμού που το επαναστατικό συμβάν δημιούργησε στην πιο στρατευμένη πτέρυγα του γερμανικού διαφωτισμού, κυρίως στον Καντ και τον Φίχτε, για να μην αναφέρουμε άλλους. 

H άβυσσος του Ζίζεκ

Του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Την περασμένη Κυριακή, σε ένα κατάμεστο αμφιθέατρο, ο Σλαβόι Ζίζεκ («ροκ σταρ» της φιλοσοφίας, showman του στοχασμού, performer της διανόησης και με πολλές άλλες ιδιότητες που άλλοι του τις αποδίδουν θαυμαστικά και άλλοι αποδοκιμαστικά) έδωσε μια διάλεξη - ποταμό που διοργάνωσε το «Αριστερό Βήμα».

Από τη διάλεξή του συγκρατώ μια αποστροφή. Περιφραστικά έχει ως εξής: Ζούμε σε μια περίοδο που το Παλιό πεθαίνει μέσα σε καταστροφικούς σπασμούς και το Καινούργιο εμφανίζεται σαν μια άβυσσος. Ακόμη κι αν είναι έτσι, η αριστερά, οι προοδευτικοί άνθρωποι, η κοινωνία οφείλουν να επιταχύνουν τον βηματισμό τους προς την άβυσσο του Καινούργιου. Έστω κι αν πρόκειται να υπερασπιστούν μόνο ό,τι ήταν καλό από το Παλιό (δημόσια υγεία και παιδεία, κοινωνικό κράτος κ.λπ.).