Περί ηγεμονίας

του Γιώργου Ρούση

 

(από την "Ελευθεροτυπία" 31/7/2011)
 

Μια κομβική για την ανατροπή της κυρίαρχης τάξης πραγμάτων έννοια είναι η γκραμσιανή έννοια της ηγεμονίας.

Για την επικρατούσα στη συλλογιστική του Γκράμσι θέση, η διατήρηση της αστικής εξουσίας δεν οφείλεται μόνον, ούτε ίσως κυρίως, στην άσκηση άμεσης βίας εκ μέρους του κράτους της αστικής τάξης, αλλά στο γεγονός ότι αυτή έχει κατορθώσει να κατακτήσει την ιδεολογική ηγεμονία-διεύθυνση στο επίπεδο της κοινωνίας των ιδιωτών.

Με αυτόν τον τρόπο η αστική τάξη, παρά το ότι είναι μια σαφώς μειοψηφούσα κοινωνικά τάξη, κατορθώνει να διευρύνει την κοινωνική της βάση, με το να προσεταιρίζεται και άλλες τάξεις και στρώματα και να τα οδηγεί να ενστερνίζονται την ιδεολογία της, με αποτέλεσμα να αποδέχονται συναινετικά την εξουσία της.

Η θεωρία του Πουλαντζά για το κράτος

Του Βασίλη Γρόλλιου, από το "ΠΡΙΝ", 25.3.2011 Ο Πουλαντζάς μπορεί να θεωρηθεί διανοητικό τέκνο του Αλτουσέρ. Και για αυτόν, όπως και για τον Αλτουσέρ, η πραγματικότητα αποτελείται από διάφορα επίπεδα τα οποία είναι «σχετικά αυτόνομα» αναμεταξύ τους. Ο Πουλαντζας πιστεύει ότι στον Μαρξ υπάρχει διαχωρισμός του οικονομικού από το πολιτικό. Το πολιτικό και το ιδεολογικό επίπεδο δεν είναι απλή έκφραση του οικονομικού αλλά κατέχουν μια σχετική αυτονομία με αυτό. Οι σχέσεις παραγωγής γίνονται αντιληπτές ως μια τεχνική διαδικασία και όχι ως παραγωγή και των κοινωνικών σχέσεων ταυτόχρονα. Για την κριτική θεωρία, όμως, δεν ισχύει κάτι τέτοιο αφού υπάρχει διαμεσολάβηση. Το οικονομικό και το πολιτικό είναι εκφράσεις της ίδιας ουσίας, του τρόπου ικανοποίησης των αναγκών. Η έννοια της ουσίας όμως απορρίπτεται από τον Πουλαντζά.