Η σύγκλιση μεταξύ ακροδεξιών και φιλελεύθερων χώρων

Απόσπασμα από το editorial του 6ου τεύχους του περιοδικού [«Πρόταγμα»]

[ ... ]

Η νεοδεξιά αντεπίθεση

            α) Οι Καλοί Συμμορίτες

Στην ένδοξη κι ηρωική χώρα που λέγεται Ελλάδα, που από καταβολής κόσμου την πολεμάνε οι ισχυροί της γης δίχως αυτή ποτέ να λυγίζει, έλαχε η μοίρα να υφίσταται αυτόν τον τραγέλαφο που λέγεται Σαμαράς και αυλικοί του και του οποίου τις συνέπειες, όπως είδαμε, πληρώνουμε σήμερα με τον πιο άσχημο τρόπο. Το γεγονός πως εν έτει 2013 έχουμε φτάσει η κυβερνητική πολιτική να ασκείται, μεταξύ άλλων, από την «Ομάδα Αλήθειας» (ή αλητείας;), έναν αργόσχολο γόνο βουλευτή και αποτυχημένο γελωτοποιό της Ρούλας Κορομηλά, έναν πρώην λοκατζή μπλεγμένο με το παρακράτος, έναν πρώην αριστεριστή με απωθημένα ενάντια στις παλιές του αγάπες κι έναν τυχάρπαστο κρατικοδίαιτο διπλοθεσίτη δήθεν «επιχειρηματία» που ασχολείται με τη διαδικτυακή συκοφάντηση πολιτικών αντιπάλων, δείχνει τη βαθειά πολιτική αποσύνθεση των διευθυντικών μηχανισμών της χώρας.

Ο μύθος του ανταγωνισμού

του Γιάννη Κιμπουρόπουλου

Χαζεύω μια τηλεοπτική, lifestyle εποποιία. Όχι από τις κραχτές, αλλά απ’ αυτές που έχουν λίγο απ’ όλα: ολίγον υγεία, fitness, οικογένεια, κατανάλωση, ψυχαγωγία, ψυχολογία. Δεν έχει αστρολόγο. 

Την προσοχή μου τραβάει μια παιδοψυχολόγος, που συνιστά να μην πιέζουμε τα παιδιά για τις επιδόσεις τους στο σχολείο. Και, κυρίως, να μην τα χρησιμοποιούμε ως τρόπαια της δικής μας ανταγωνιστικής διάθεσης. Η αποτυχία είναι στο πρόγραμμα, λέει η παιδοψυχολόγος. Και προειδοποιεί για τους κινδύνους που εγκυμονεί το πνεύμα του ανταγωνισμού στην ισορροπία των παιδιών. 

Κοινότοπα πράγματα, τα λένε οι παιδοψυχολόγοι, τα παραδέχονται και οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί, παρ’ όλο που υπηρετούν ένα καθ’ όλα ανταγωνιστικό εκπαιδευτικό σύστημα. Το σχολείο πια δεν είναι μόνο ανομολόγητη προσομοίωση του κοινωνικού ανταγωνισμού, αλλά διδάσκει τον ανταγωνισμό ως όρο κάθε βήματος προόδου στην ιστορία της ανθρωπότητας. Αλλά και ως όρο επιβίωσής της στο μέλλον. Η ανταγωνιστικότητα είναι ο θεμελιώδης μύθος πάνω στον οποίο πρέπει να ανοικοδομηθεί η Ελλάδα, η «τελευταία σοβιετική δημοκρατία στην Ευρώπη», η ανταγωνιστικότητα είναι ο στόχος όλων των «μεταρρυθμίσεων» και η προϋπόθεση ανάκαμψης της οικονομίας, και είναι η πρόκληση που αντιμετωπίζει όλη η Ευρώπη αν σκοπεύει να αντέξει στην πολιορκία της από τους αναδυόμενους ανταγωνιστές της.

Φιλελευθερισμός – Ολοκληρωτισμός: Μια Ανομολόγητη Σχέση

του Γιώργου Π.

Ίσως μετά από έναν μεγάλο πόλεμο δούμε να αποκαθίστανται σε ορισμένες περιοχές οι παλαιές οικονομικές συνθήκες για μια σύντομη περίοδο. Αλλά τότε θα ξαναρχίσει η ίδια διαδικασία : ο φασισμός δεν γεννήθηκε τυχαία.
Max Horkheimer

Η νεότερη Δύση, εδώ και αιώνες, διέπεται από δύο κοινωνικές φαντασιακές σημασίες εντελώς αντίθετες μεταξύ τους, έστω και αν αλληλοεπηρεάζονται : το πρόταγμα της ατομικής και συλλογικής αυτονομίας, τον αγώνα για τη χειραφέτηση του ανθρώπου, χειραφέτηση διανοητική και πνευματική, αλλά και πρακτική, μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα· και το παράφρον καπιταλιστικό πρόταγμα της απεριόριστης εξάπλωσης μιας ψευδοορθολογικής ψευδοκυριαρχίας πάνω στη φύση, που έχει πάψει εδώ και καιρό να αφορά μόνο τις παραγωγικές δυνάμεις και την οικονομία και έχει γίνει πρόταγμα συνολικό (και για αυτό ακόμη πιο τερατώδες), απόλυτης κυριαρχίας πάνω στα φυσικά, στα βιολογικά, στα ψυχικά, στα κοινωνικά και στα πολιτιστικά δεδομένα. Ο ολοκληρωτισμός είναι μονάχα το προκεχωρημένο φυλάκιο αυτού του προτάγματος κυριαρχίας –που άλλωστε αντιστρέφεται μέσα στην ίδια του την αντίφαση, αφού ακόμα και η περιορισμένη εργαλειακή ορθολογικότητα του κλασικού καπιταλισμού γίνεται στους κόλπους του ανορθολογικότητα και παραλογισμός, όπως έδειξαν ο σταλινισμός και ο ναζισμός.
Κορνήλιος Καστοριάδης

Ι. Μια νέα οπτική γωνία
Συνηθίζουμε να λέμε ότι η άνοδος του φασισμού/νεοναζισμού/ολοκληρωτισμού[1] τελεί σε μεγάλο βαθμό σε συνάρτηση με το υπάρχον καθεστώς και τις επιδιώξεις της κυρίαρχης τάξης. Συγκεκριμένα, προβάλλεται σταθερά η ερμηνεία εκείνη, σύμφωνα με την οποία, η δράση των φασιστικών ομάδων εξυπηρετεί τις πολιτικές και άλλες επιδιώξεις της άρχουσας τάξης κατά την διεξαγωγή της ταξικής πάλης.

9 θέσεις για τη Χρυσή Αυγή, τον επελαύνοντα μεταμοντέρνο ολοκληρωτικό καπιταλισμό και το κίνημα αποκατάστασης της ζωής και της αξιοπρέπειας

«Η ελπίδα είναι το αντίθετο της ασφάλειας, της αφελούς αισιοδοξίας. Η κατηγορία του κινδύνου ενυπάρχει πάντα μέσα της. Η ελπίδα δεν είναι βεβαιότητα. Αν δεν μπορούσε να είναι απογοητευτική, δεν θα ήταν ελπίδα. Η ελπίδα δένει μια σημαία στο κατάρτι, ακόμη και μέσα στην παρακμή, με την έννοια ότι δεν δέχεται την παρακμή, ακόμη και όταν αυτή η παρακμή είναι ισχυρή».

Ernst Bloch

1. Καταρχήν, ο αγώνας ενάντια στον (ολοκληρωτικό) εθνικισμό-ρατσισμό είναι αγώνας ενάντια στον (αυταρχικό) υπαρκτό φιλελευθερισμό του Έθνους, του Κράτους, της Αγοράς και του Δικαίου και κατ' επέκταση ενάντια στον (ολοκληρωτικό) καπιταλισμό.

2. Η Χ.Α. είναι μέρος των υπερπατριωτικών-εθνικιστικών εκείνων δυνάμεων που θα αποτελέσουν τη βάση για την επιστροφή του κεφαλαίου και των καπιταλιστών σε εθνικές λύσεις εκτός ευρώ και ε.ε., αν οδηγηθούν εκεί τα πράγματα στο εγγύς μέλλον (ήδη όπου βρεθούν κι όπου σταθούν μιλούν για ελληνικές ΑΟΖ, για πετρέλαια και φυσικά αέρια, για εθνική ανάπτυξη κλπ, στο βαθμό και στο μέτρο βέβαια που αυτή η ανάπτυξη θα είναι εφικτή στα πλαίσια ενός καπιταλισμού σε βαθύτατη κρίση).

3. Η Χ.Α. συνδυάζει την ηγεμονία του εθνικού στοιχείου με αυταρχικά φιλελεύθερες θέσεις και όχι με σοσιαλιστικές όπως έκαναν οι γερμανοί εθνικοσοσιαλιστές.

Δημοκρατία εναντίον φιλελευθερισμού

Διοργάνωση: Πολιτική-Πολιτιστική Λέσχη Εκτός Γραμμής
Ομιλία Αλέξανδρου Χρύση, καθηγητή στο Πάντειο Πανεπιστήμιο

Πηγή: aformi

Η εποχή της μεταδημοκρατίας

Παναγιώτης Σωτήρης

 

Στη μυθολογία του καπιταλισμού, η αγορά, τα ατομικά δικαιώματα και η δημοκρατία είναι έννοιες αλληλένδετες. Υποστηρίζουν οι απολογητές του ότι μόνο μια οικονομία που στηρίζεται στην ανταγωνιστική επέκταση των οικονομικών πρακτικών και την αναζήτηση καινοτομιών διαμορφώνει ένα κοινωνικό κλίμα που ευνοεί την ελεύθερη πολιτική δράση και έκφραση και την δημοκρατική – κοινοβουλευτική διαχείριση της πολιτικής εξουσίας

Τίποτα δεν απέχει περισσότερο από την ιστορική πραγματικότητα. Ο καπιταλισμός μπόρεσε να αναπτυχθεί μέσα σε ένα πλήθος από ιδιαίτερα αυταρχικές πολιτικές μορφές, συνυπάρχοντας άνετα με την απολυταρχία από τον 16^ο μέχρι και τον 19^ο αιώνα, με αυταρχικά αυτοκρατορικά συστήματα στην προεπαναστατική Ρωσία και στην προπολεμική Ιαπωνία, με άγριες στρατιωτικές δικτατορίες στη Λατινική Αμερική, αλλά με το σημερινό αυταρχικό σύγχρονο Κινεζικό σύστημα.

Φιλελευθερισμός και αντιφιλελευθερισμός

του Νικόλα Σεβαστάκη

Ιδεολογικός λόγος, κομμάτι της νεότερης πολιτικής θεωρίας, θεσμική και πολιτική παράδοση, ηθική φιλοσοφία ή ένα κεφάλαιο της οικονομικής θεωρίας; Σε ποιο άραγε από όλα αυτά τα διακριτά επίπεδα θα έπρεπε να συζητήσουμε για τον φιλελευθερισμό; Και με ποιους όρους μπορούμε να κάνουμε μια τέτοια συζήτηση; Αν, για παράδειγμα, επιλέξουμε να αναφερθούμε κυρίως σε έννοιες και ιδέες, σε επιχειρήματα και πολιτικο-φιλοσοφικές θέσεις, τι γίνεται τότε με τις πρακτικές συνάφειες του φιλελευθερισμού; Έχει νόημα να συζητήσουμε έννοιες και αξίες παραγνωρίζοντας τη σωρευμένη εμπειρία των φιλελεύθερων αρχών καθώς μετατράπηκαν σε «οδοδείκτες» της πραγματικής διακυβέρνησης συγκεκριμένων κοινωνιών; Δικαιούμαστε να σκεφτούμε τη σχέση μας με τον φιλελευθερισμό ανεξάρτητα από τη μετοχή του στην πραγματική, υλική διαμόρφωση του παρελθόντος και του παρόντος;

Για την οικονομία αυτού του κειμένου, θα μείνω αρχικά σε ένα σημείο που έχει τη σημασία του. Ιδίως για έναν αριστερό αντιφιλελευθερισμό, ο οποίος, όπως θα ισχυριστώ παρακάτω, καλείται να διασώσει σημαντικά στοιχεία από ορισμένες πολιτικές και πολιτισμικές παραδόσεις του φιλελευθερισμού. 

Φιλελευθερισμός ή δημοκρατία;

Αν μπορούμε να σκεφτούμε μια κοινωνία μετά τον καπιταλισμό, τότε χρειάζεται να σκεφτούμε και τη δημοκρατία μετά τα όρια του φιλελεύθερου επιχειρήματος

του Δημοσθένη Παπαδάτου-Αναγνωστόπουλου Παρά την οικτρή αποτυχία των νεοφιλελεύθερων, και δη στο πεδίο της «αποτελεσματικότητας», όπου φιλοδοξούσαν να διακριθούν, η αντίθεση στο φιλελευθερισμό μοιάζει, και σήμερα ακόμα, κάθε άλλο παρά αυτονόητη. Όσο κραυγαλέα ασυμβίβαστη κι αν αποδεικνύεται, έτσι, η επαγγελία της ελευθερίας και των δικαιωμάτων με την πρωτοφανή συσσώρευση μέσων καταναγκασμού, την ενίσχυση των συνόρων απέναντι στους ξένους φτωχούς και την ιμπεριαλιστική βία, όσο σταθερά κι αν προσχωρούν τα καπιταλιστικά κράτη στο δόγμα «ελευθερία είναι ακριβώς το να παραβιάζεις» (την ίδια στιγμή που βεβαίως εξακολουθούν να αυτοαποκαλούνται φιλελεύθερα και δημοκρατικά…), τέτοιες και άλλες εκτροπές ουδόλως ανησυχούν τους φιλελεύθερους διανοουμένους, που προθύμως στοιχίζονται στην εκάστοτε κρατική στρατηγική. Και όσοι όμως επιχειρούν να ασκήσουν κριτική σε όλα αυτά, συχνά εννοούν να αυτοεγκλωβίζονται στο πλαίσιο των αποδεκτών ορίων που επιβάλλει ο φιλελευθερισμός, καταξιώνοντάς τον τελικά σε μόνη δυνατή γλώσσα για την πολιτική συνεννόηση. Για όλους αυτούς τους λόγους, και αν όντως είναι επείγον να σκεφτούμε έναν κόσμο χωρίς καπιταλισμό, έχει νομίζω σημασία να ασχοληθούμε όχι πια τόσο με την όποια εντιμότητα των φιλελεύθερων, όσο με τις βασικές τους παραδοχές και τις «διαδρομές» της επιχειρηματολογίας τους. Μια τέτοια ενασχόληση θα σχετικοποιούσε, νομίζω, τη φαινομενικά ακατανίκητη γοητεία που (παραδόξως;) ασκεί ακόμα ο φιλελευθερισμός.

Φιλελεύθερη ιδιότητα του πολίτη, σοσιαλισμός και κράτος

του Ed Rooksby
(πρώτη δημοσίευση: 13.01.2011 στην ιστοσελίδα του New Left Project)

μετάφραση: Μ. Κοντ.
επιμέλεια: Αλέξανδρος Χρύσης

 

Η ιδιότητα του πολίτη αποτέλεσε ένα τρέχον θέμα στη φιλελεύθερη πολιτική σκέψη τα τελευταία χρόνια. O Will Kymlicka πρότεινε δυο σημαντικούς λόγους για την αξιοσημείωτη ανανέωση του ενδιαφέροντος προς την έννοια του πολίτη, μεταξύ των θεωρητικών του φιλελευθερισμού (1). Πρώτον, αυτή η στροφή προς την έννοια του πολίτη αποτελεί τρόπον τινά την υποχώρηση των ιδεολογικών διαφωνιών μεταξύ των φιλελεύθερων αναφορικά με τις θεωρίες της θεσμικής και αναδιανεμητικής δικαιοσύνης, που είχαν αποδειχθεί ανεπίλυτες και είχαν ολισθήσει σε αδιέξοδες ανταλλαγές στέρεων απόψεων. Η ιδέα ήταν πως αν δεν μπορούσε να υπάρξει μια αμετακίνητη ή ουσιαστική συμφωνία σχετικά με τις βασικές αρχές της δικαιοσύνης, τότε ίσως να ήταν πιο αποδοτικό να αναπτυχθεί μια καλύτερη κατανόηση των ιδιαίτερων αρετών που θα έπρεπε να ενθαρρυνθούν μεταξύ φιλελεύθερων ατόμων –ένα είδος «καλού πολίτη»- έτσι ώστε οι πολίτες να είναι καλά εξοπλισμένοι με τις ικανότητες που είναι αναγκαίες για για την επίλυση διαφορών και διαφωνιών τους (συμπεριλαμβανομένων εκείνων που σχετίζονται με τις θεωρίες της θεσμικής δικαιοσύνης), μέσω συζήτησης, διαπραγμάτευσης και συμβιβασμού.

Το ζήτημα του ριζοσπαστισμού στην κλασική φιλελεύθερη παράδοση: Η περίπτωση του Τόμας Χομπς.

 
του Γιώργου Μωραΐτη

Σε μία εποχή λυσσαλέας επίθεσης των πολιτικών και κοινωνικών ελίτ στο εργατικό και εν γένει λαϊκό κίνημα, η θετική αποτίμηση ενός σοσιαλιστικού αιτήματος, που συμπυκνώνεται πρωτίστως στο ζήτημα του πώς παράγεται κοινωνικά ο πλούτος και με ποιο τρόπο κατόπιν διανέμεται, κρίνεται σαφέστατα αναγκαία και επιτακτικά ζωτική. 

Με άλλα λόγια, οι συγγραφείς και τα κείμενα πολιτικού στοχασμού που, υπό μία ευρύτερη έννοια, εντάσσονται στο πλαίσιο της σοσιαλιστικής παράδοσης μοιραία ανανεώνουν την επικαιρότητά τους, συστηματοποιώντας την ταξική πάλη και εντατικοποιώντας τη διαδικασία άμεσης ρήξης και κοινωνικής ανατροπής, στην οποία οφείλουμε να στοχεύουμε.