Ποιος είναι ο «άνθρωπος» των ανθρωπίνων δικαιωμάτων;

    Κάθε ιστορική εποχή έχει χρησιμοποιήσει τον δικό της (φιλοσοφικό ή εμπειρικό) ορισμό της ανθρωπότητας για να διαχωρίσει τους κυρίαρχους, τους υποτελείς και τους αποκλεισμένους. Εκείνοι που δεν μιλάνε τη γλώσσα μας, δεν μοιράζονται τη θρησκεία μας, ανήκουν στη λάθος τάξη, έχουν λάθος φύλο, χρώμα ή σεξουαλικότητα μένουν πάντα έξω από την «ανθρωπότητα», όπως ορίζεται στην κάθε χώρα και εποχή.

Του Κώστα Δουζίνα*

Σε όλες τις μεγάλες ευρωπαϊκές μητροπόλεις, μια υπόγεια ανθρωπότητα χωρίς στέγη, τροφή ή το δικαίωμα στην εργασία επιβιώνει με λιγότερο από ένα ευρώ την ημέρα. Σε αυτή την κατηγορία ανήκουν οι 300 της Υπατίας, οι μετανάστες στα στρατόπεδα «υποδοχής», οι άνεργοι νέοι και ηλικιωμένοι, οι άστεγοι.

Τι είναι τα ανθρώπινα δικαιώματα;

Τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν μόνο παράδοξα να προσφέρουν. Αν επιμείνουν στην παράδοση της αντίστασης, θα επιβιώσουν. Αν την εγκαταλείψουν, θα χάσουν σταδιακά τον λόγο ύπαρξής τους.

Εκείνοι που υπερασπίζονται τους μετανάστες χωρίς χαρτιά και τους άνεργους διασώζουν την αξία των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Εκείνοι που χρησιμοποιούν τη ρητορική για να υπερασπιστούν τα «ανθρώπινα δικαιώματα» πανίσχυρων εταιρειών ή τους ψευδεπίγραφους «ανθρωπιστικούς» πολέμους, συμβάλλουν στον μαρασμό τους

του Κώστα Δουζίνα*

 
Το άρθρο αυτό είναι το πρώτο μιας σειράς με θέμα τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η σειρά εξετάζει ένα κεντρικό παράδοξο. Οι μετανάστες που πνίγονται στη Μεσόγειο και το Αιγαίο, οι 300 της «Υπατίας», οι άνεργοι νέοι και ηλικιωμένοι ή οι έγκλειστοι στο Γκουαντάναμο Μπέι δεν έχουν σχεδόν κανένα δικαίωμα ή απαίτηση προς την εξουσία. Πώς γίνεται, λοιπόν, σ’ έναν κόσμο όπου, όπως λέγεται, θριάμβευσαν τα ανθρώπινα δικαιώματα πολλοί άνθρωποι να μην έχουν κανένα;

«Η (όποια) Δημοκρατία έμεινε, βρίσκεται σε κίνδυνο»

«Η κρίση στην Ελλάδα θέτει σοβαρές απειλές για την όποια δημοκρατία έμεινε και τα ανθρώπινα δικαιώματα. (…) Η κυβέρνηση συνεχίζει να ανέχεται τη βία και τα κηρύγματα μίσους του νεοναζιστικού κόμματος Χρυσή Αυγή. (…) Το Ευρωπαϊκό και το Συνταγματικό Δίκαιο παραβιάζονται επίμονα. (…) Είμαστε βαθιά ανήσυχοι ότι τα θεμελιώδη δικαιώματα και οι ελευθερίες, για τα οποία οι Έλληνες έχουν αγωνιστεί για δεκαετίες, υπονομεύονται»Το παραπάνω είναι απόσπασμα ενός ψηφίσματος που δημοσιεύτηκε την περασμένη βδομάδα στην εφημερίδα «Guardian» και έχει συγκεντρώσει ήδη περισσότερες από τρεις χιλιάδες υπογραφές Ευρωπαίων πολιτών. H πρωτοβουλία ανήκει σε μια ομάδα Ελλήνων του Λονδίνου και στηρίζεται από διανοουμένους διεθνούς κύρους, όπως ο George Bizos, ο βουλευτής Jon Cruddas, οι καθηγητές Κώστας Δουζίνας, Peter Mackridge, Donald Sassoon, Gillian Slovo κ.ά.

Στη συνέντευξη που παραχώρησε στην «Εφ.Συν.» ο πολιτικός φιλόσοφος και διευθυντής του Κέντρου Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Birkbeck του Λονδίνου, Κώστας Δουζίνας, επισημαίνει πως το ζήτημα της απειλούμενης δημοκρατίας είναι σημαντικότερο και από την οικονομική επιβίωση της χώρας και προειδοποιεί πως η κοινωνική πίεση είναι πλέον οριακή. 

Συνέντευξη του Κώστα Δουζίνα  στον Ματθαίο Τσιμιτάκη 

ΔΝΤ στην Ελλάδα: Θεραπεία πιο επικίνδυνη από την ασθένεια

του Κ. Δουζίνα

Κατά τη διάρκεια μιας επίσημης επίσκεψης στο London School of Economics, τον Νοέμβριο του 2008, η βασίλισσα Ελισάβετ ρώτησε έναν καθηγητή γιατί οι οικονομολόγοι δεν είχαν προβλέψει την οικονομική κρίση, το πιο δραματικό γεγονός στην πρόσφατη οικονομική ιστορία. Δεν ξέρουμε τι της απάντησε ο καθηγητής. 

Ένα χρόνο αργότερα, σε ένα σεμινάριο της Βρετανικής Ακαδημίας, διαπρεπείς οικονομολόγοι απάντησαν στο ερώτημα, μιλώντας για «την αποτυχία του συλλογικού φαντασιακού πολλών ευφυών ανθρώπων, τόσο σε αυτή τη χώρα όσο και διεθνώς, να συλλάβει τους κινδύνους για το σύστημα στο σύνολό του».

Ο Κ. Δουζίνας για τους Αγανακτισμένους

Ο καθηγητής του Δικαίου, αντιπρύτανης στο Birkeck College του Πανεπιστημίου του Λονδίνου και εκ των βασικών θεμελιωτών του γνωστικού κλάδου των Κριτικών Νομικών Σπουδών Κώστας Δουζίνας μιλά στο δημοσιογράφο Νικήτα Φεσσά για το κίνημα των Ελλήνων Αγανακτισμένων.

Για τη σημασία των συγκεντρωμένων στην πλατεία Συντάγματος

Αποτελεί γεγονός ιστορικής σημασίας, για Ελλάδα και Ευρώπη. Μετά το Σύνταγμα, τίποτε δεν θα είναι το ίδιο. Η πλατεία έχει κάτι «μαγικό», σαν ένα θαύμα που αλλάζει υποκείμενα και πολιτική.

Είναι η «Στάση Σύνταγμα» πολιτική;

Η ουσία της πολιτικής είναι η συμπύκνωση των σχέσεων εξουσίας και η έκφραση των βασικών κοινωνικών αντιθέσεων και συγκρούσεων. Το χαρακτηριστικό της πλατείας είναι το «πλήθος», ένα σύνολο ανθρώπων και σωμάτων που συνευρίσκονται στον ίδιο χώρο και χρόνο. Από τη στιγμή που οι συνευρισκόμενοι αρχίζουν να απαιτούν οργανωμένα και συντεταγμένα, οι οικονομικές απαιτήσεις γίνονται πολιτικές, η μάζα γίνεται πλήθος δηλαδή πολιτικό υποκείμενο. Γίνονται ένα σύνολο ανθρώπων που συνεργούν χωρίς αντιπροσώπευση. Οι ατομικές επιθυμίες γίνονται κοινή πολιτική επιθυμία και δράση, μια δύναμη που μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.

Το ελληνικό ηφαίστειο...2

του Κώστα Δουζίνα 

Το καλοκαίρι του 1918, ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης συνάντησε το μεγάλο Άγγλο συγγραφέα Ε. Μ. Φόρστερ στην Αλεξάνδρεια και έτσι ξεκίνησε μια μεγάλη φιλία. “Εσείς οι Άγγλοι δεν μπορείτε να καταλάβετε τους Έλληνες”, του λέει ο Καβάφης. “Εμείς χρεοκοπήσαμε εδώ και καιρό. Να προσεύχεστε εσείς οι Άγγλοι, με την τάση σας για περιπέτειες, να μην χάσετε το κεφάλαιό σας γιατί τότε θα γίνετε σαν κι εμάς, ανήσυχοι, ανήμποροι και ψεύτες”. 

Σχολιάζοντας αυτό το μυστηριώδες κείμενο, ο Giorgio Agamben γράφει το 1993 “το μόνο σίγουρο είναι ότι από τότε όλοι οι λαοί της Ευρώπης και πιθανόν όλου του κόσμου έχουν πτωχεύσει”. 

Εμείς οι Έλληνες και πιθανόν όλοι οι Ευρωπαίοι έχουμε χρεοκοπήσει: πολιτικά, πολιτισμικά και ψυχικά. Πολιτικά πρώτα.

Το πιο πολιτικό φαινόμενο

του Κώστα Δουζίνα

καθηγητή Νομικής και διευθυντή του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Birkbeck του Λονδίνου.

Πόσο «πολιτικό» είναι το κίνημα «της αγανάκτησης», με δεδομένο ότι συμμετέχει εκεί ένα ετερόκλητο σύνολο ανθρώπων, με διαφορετικές ιδεολογικές αναφορές και συνθήματα (ακόμη κρατώντας και ελληνικές σημαίες);

Είναι το πιο πολιτικό φαινόμενο των ημερών μας. Ας εξετάσουμε το περιεχόμενο και τη μορφή του. Χρησιμοποιώντας τον ορισμό της πολιτικής ως συμπύκνωσης των σχέσεων εξουσίας και έκφραση των βασικών κοινωνικών αντιθέσεων και συγκρούσεων, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η «πλατεία» εκφράζει πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη δράση την κεντρική ρήξη της κοινωνίας σήμερα.

Η υλική παρουσία του πλήθους μπορεί να αλλάξει τον κόσμο

"Το πλήθος είναι μία υλική οντότητα που είτε απαιτεί κάτι είτε αρχίζει να λειτουργεί και να μετατρέπεται σε θεωρητικό υποκείμενο. Είναι ένα σύνολο, δηλαδή, ανθρώπων που βρίσκονται κάποια στιγμή χωρίς καμία αντιπροσώπευση ή κάποια κομματική αποκλειστική ιδεολογία να τους εκφράζει. Η διαφορά του πλήθους από το λαό και το έθνος είναι ότι δεν μπορεί εύκολα να ενοποιηθεί. Ενοποιείται μόνο στη δράση του."

συνέντευξη του Κώστα Δουζίνα στην Ιωάννα Δρόσου

Ποιες είναι οι πρώτες σας σκέψεις από τις συγκεντρώσεις στις πλατείες;

Το πρώτο που μου έχει κάνει εντύπωση είναι μια προφανής αδυναμία των οργανωμένων δυνάμεων της αριστεράς να μπορέσουν να καταλάβουν και να αναλύσουν αυτά τα γεγονότα. 

Οι ναρκισσισμοί των μικρών διαφορών μας αδρανοποιούν

 

του Κώστα Δουζίνα

Πριν έναν περίπου χρόνο, τον Φεβρουάριο του 2010, όταν οι ευρωπαϊκές και ντόπιες ελίτ επέβαλλαν στην Ελλάδα τα πρώτα μέτρα λιτότητας, το επιχείρημα που χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον ήταν ότι χωρίς αυτά η κρίση θα εξαπλωνόταν στην Ευρώπη, απειλώντας το ευρώ. 

Σε ένα άρθρο μου στην εφημερίδα Guardian υποστήριζα τότε ότι ο κύριος κίνδυνος εξάπλωσης και «μόλυνσης» προερχόταν από την αναμενόμενη αντίσταση του ελληνικού λαού· μια μικρή γνώση της ελληνικής ιστορίας μας προετοίμαζε για το τι μπορούσε να ακολουθήσει.

Το ελληνικό ηφαίστειο

του Κώστα Δουζίνα

Αντιπρύτανη του Birkbeck College, Πανεπιστήμιο Λονδίνου, Διευθυντή του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Σπουδών

 

Το καλοκαίρι του 1918, ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης συνάντησε το μεγάλο Άγγλο συγγραφέα Ε. Μ. Φόρστερ στην Αλεξάνδρεια και έτσι ξεκίνησε μια μεγάλη φιλία. “Εσείς οι Άγγλοι δεν μπορείτε να καταλάβετε τους Έλληνες”, του λέει ο Καβάφης. “Εμείς χρεοκοπήσαμε εδώ και καιρό. Να προσεύχεστε εσείς οι Άγγλοι, με την τάση σας για περιπέτειες, να μην χάσετε το κεφάλαιό σας γιατί τότε θα γίνετε σαν κι εμάς, ανήσυχοι, ανήμποροι και ψεύτες”. Σχολιάζοντας αυτό το μυστηριώδες κείμενο, ο Giorgio Agamben γράφει το 1993: “το μόνο σίγουρο είναι ότι από τότε όλοι οι λαοί της Ευρώπης και πιθανόν όλου του κόσμου έχουν πτωχεύσει”. Εμείς οι Έλληνες και πιθανόν όλοι οι Ευρωπαίοι έχουμε χρεοκοπήσει: πολιτικά, πολιτισμικά και ψυχικά. Πολιτικά πρώτα.

H Ελλάδα προσφέρει σήμερα την καλύτερη εικόνα του ευρωπαϊκού μέλλοντος. Ότι η Ελλάδα επιλέχθηκε ως πειραματόζωο για το νέο τρόπο οικονομικής διακυβέρνησης, θεωρείται γενικά γνωστό. 

 

Αυτό που έχει αναλυθεί λιγότερο, είναι το είδος πολιτικής που εισάγεται χωρίς καμία συζήτηση. Οι εκλογές για την τοπική αυτοδιοίκηση, οι δημοσκοπήσεις και οι κομματικές αντιδικίες δίνουν την εντύπωση ότι η πολιτική ζωή συνεχίζεται όπως πάντα. Τα μέτρα όμως που παίρνονται εισάγουν την πλέον επιθετική παραλλαγή της γεωπολιτικής (που ορίζεται ως άσκηση εξουσίας στο ατομικό και κοινωνικό σώμα, εξουσίας που στοχοποιεί τη ζωή) στην Ευρώπη.