Γιάννης Βαρουφάκης: Να σώσουμε τον καπιταλισμό!

του πάροικου

Ένας σύντομος σχολιασμός μιας προ μηνών ομιλίας του σημερινού υπουργού, με τίτλο
Yanis Varoufakis: Confessions of an Erratic Marxist /// 14th May 2013.

 

Αρχικά αναρωτηθήκαμε αν είναι σήμερα, εν όψει «διαπραγμάτευσης», η κατάλληλη στιγμή για έναν τέτοιο σχολιασμό. Και σκεφτήκαμε ότι μάλλον είναι πολύ κατάλληλη στιγμή, διότι είναι ενδεικτική του πραγματικού πλαισίου της σημερινής διαπραγμάτευσης που θέτουν όχι μόνο οι αρνητικές για τη χώρα συγκυρίες και οι απαιτήσεις των δανειστών αλλά και ο πολιτικός προσανατολισμός της ίδιας της ελληνικής κυβέρνησης.

 

Παρακολουθώντας την πιο πάνω ομιλία μπορεί κανείς εύκολα να συμφωνήσει με την επιλογή του τίτλου ως προς το "Erratic". Υπάρχουν σοβαρές επιφυλάξεις για το "Confessions", ενώ ψάχνουμε ακόμα να βρούμε την ουσία του "Marxist".

 

Διότι αυτό που μας λέει χωρίς περιστροφές ο κ. Βαρουφάκης είναι ότι πρέπει να σώσουμε τον καταρρέοντα καπιταλισμό από τον εαυτό του. Εδώ υπάρχουν ήδη τρεις κριτικές παρατηρήσεις:
Πρώτον, αν κάτι σχετικό με τον καπιταλισμό κινδυνεύει την περίοδο αυτή (ο όρος 'κατάρρευση' είναι υπερβολικός) δεν είναι, δυστυχώς, το ίδιο το καπιταλιστικό οικονομικό πλαίσιο, αλλά μόνο οι πιο επιθετικές και απάνθρωπες νεοφιλελεύθερες πρακτικές του των τελευταίων δεκαετιών που μετανάστευσαν στην Ευρώπη κυρίως μετά το 2008. Σε αυτές ακριβώς αφορά η διαπράγματευση που κάνει σήμερα ως υπουργός. Και μάλιστα, ακόμα και σε αυτές, συναντά τη λυσσαλέα αντίδραση των αρπακτικών, όπως ακριβώς αναμενόταν! Επομένως για ποια κατάρρευση του καπιταλισμού μας μιλάει; Ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι οι πολιτικές ΣΥΡΙΖΑ κατάφερναν να οδηγήσουν σε απαλλαγή μας από τις πρακτικές αυτές, το αποτέλεσμα κατά Βαρουφάκη θα ήταν ακριβώς η διάσωση του καπιταλισμού. Θα προτείναμε λοιπόν να μην ανησυχεί. Ο καπιταλισμός δείχνει να τα καταφέρνει και χωρίς τη βοήθειά του!

Δεύτερον, αν όντως ήταν υπό κατάρρευση ο καπιταλισμός, αναρωτιόμαστε γιατί άραγε θα έπρεπε να τον σώσει ένας αριστερός, κι ένα αριστερό κόμμα, όταν μάλιστα υπάρχουν τόσοι άλλοι πρόθυμοι διασώστες του ανά τον κόσμο; Μας εξομολογείται, βέβαια, ο μαρξιστής ομιλητής ότι σε ένα από τα πανεπιστήμια που προσελήφθη, τον προσέλαβαν από λάθος, μιας και δεν κατάλαβαν ότι πρόκειται για αριστερό. Πώς να τους κατηγορήσει κανείς…

 

Κατά τις ναρκισσιστικές του «εξομολογήσεις», παραδέχεται ότι έσφαλε όταν προ δεκαετιών πίστευε ότι η αριστερά και το συνδικαλιστικό κίνημα θα ωφελούνταν από την άνοδο της Θάτσερ στην Βρετανία, μιας και ο βρετανικός καπιταλισμός θα κατέρρεε ως αποτέλεσμα του θατσερισμού, προφανώς συμπαρασύροντας και τον παγκόσμιο. Κάθε χρόνος που περνούσε τον βεβαίωνε, όπως ομολογεί, ότι είχε κάνει λάθος, καθώς αντί να αποδυναμώνεται, ο καπιταλισμός εδραιωνόταν.
Τον συγχωρούμε για το λάθος. Αλλά το πρόβλημα είναι ότι με την ίδια ακριβώς διορατικότητα, κάνει και σήμερα τις ίδιες ακριβώς προβλέψεις περί κατάρρευσης. Μας βεβαιώνει δε ότι ο ίδιος δεν βιάζεται καθόλου να τη δει, όπως δεν βιάζεται άλλωστε και όλη η ανέτοιμη να κυβερνήσει αριστερά (η οποία παρεμπιπτόντως, έστω στην εκδοχή ΣΥΡΙΖΑ καλείται να κυβερνήσει σήμερα).
Μαθαίνουμε δηλαδή ότι η αριστερά –τουλάχιστον προς το παρόν- είναι καλύτερα ή να μην κυβερνά καθόλου καθότι ανέτοιμη, ή να κυβερνά εντός καπιταλιστικού πλαισίου και περιβάλλοντος.

 

Κι όταν τέτοια λέγονται για τον καπιταλισμό, τότε γιατί να περιμένει κανείς διαφορετικές τοποθετήσεις για το ευρώ: Πρέπει κι αυτό, όπως μας λέει, να διασωθεί, αλλιώς θα μπορούσαμε να μπούμε σε πανευρωπαϊκή ή και παγκόσμια οικονομική κρίση μεγαλύτερη του ‘29. Αυτό που δεν μας λέει είναι τι θα γίνει με το βάθεμα της σημερινής κρίσης, η οποία δεν είναι καθόλου υποθετική και η οποία αν για την Ελλάδα παίρνει τραγικές διαστάσεις, είναι ακριβώς αξαιτίας του ευρώ και της Ε.Ε.! Τι μέλλει γενέσθαι με την ευρωπαϊκή και παγκόσμια οικονομία αν το ευρώ και η πολιτική της Γερμανίας διασωθούν, ας πούμε με τη βοήθεια της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, και με αυτονόητη πλέον τη θέση της Ελλάδας εντός τους;  Διότι κι ο ίδιος παραδέχεται ότι ο μόνος πραγματικός συνομιλητής του στην Ε.Ε. είναι η Γερμανία της Μέρκελ. Δέχεται δηλαδή απερίφραστα ότι ουσιαστικά πλέον Ε.Ε. = Μέρκελ, με την πολιτική της οποίας όμως διαφωνεί!

 

Είναι δύσκολο να βρει κανείς άκρη με τον συγκεκριμένο "erratic Marxist", καθώς η παραδοξολογία είναι κυρίαρχη σε όλη τη διάρκεια της εξομολόγησης. Πώς συνάδει π.χ. αυτή η προσκόλληση στο ευρώ με την ομολογία του πως «αυτό που μας χωρίζει στην Ευρώπη είναι το κοινό μας νόμισμα»;

 

Σε άλλο σημείο μας λέει ότι η Ελλάδα, δυστυχώς δεν είναι η Αργεντινή των μεγάλων αγροτοκτηνοτροφικών εκτάσεων και ούτε μπορεί να γίνει μια Νότια Κορέα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Θέλει να πει ότι οι δυνατότητές μας είναι πιο περιορισμένες και η θέση μας πιο δύσκολη στην παγκόσμια οικονομική σκακιέρα, άρα δεν είναι εύκολο να γυρίσουμε σε δικό μας νόμισμα και να καθορίσουμε μόνοι μας τις οικονομικές μας προτεραιότητες και τις εμπορικές μας σχέσεις. Σύμφωνοι, αρκεί να μας πει τι, κατά την άποψή του, μπορεί επιτέλους να κάνει η Ελλάδα, άλλο από το να δανείζεται με ληστρικούς ή λιγότερο ληστρικούς όρους, (αφού δεν παράγει και δεν εξάγει σχεδόν τίποτα, με αναμφισβήτητη ευθύνη της Ε.Ε. και του ευρώ) και άλλο από το να ξεπουλάει ό,τι έχει και δεν έχει! Να επιδιώξει συμμαχίες και κατανόηση εντός της Ε.Ε. προφανώς... Αλλά ποιο είναι το Σχέδιο Β αν δεν τις βρει (και μέχρι στιγμής δεν τις βρίσκει) και τι θα κάνει αν η Μέρκελ εξακολουθήσει προκλητικά να λέει όχι ακόμα και στις ελάχιστες αξιώσεις της ελληνικής πλευράς, ακόμα κι όταν αυτές δεν αμφισβητούν το μνημονιακό πλαίσιο και την κυρίαρχη πολιτική της;

Μιλάει για μια καταστροφή που θα έρθει αν φύγουμε από το ευρώ, αλλά παραδέχεται ότι υπάρχουν τεράστια ανεπένδυτα κεφάλαια και θα πρέπει να πειστούν οι τραπεζίτες να τα επενδύσουν. Ναι, αλλά πρώτον αυτοί δεν φαίνονται να πείθονται. Και δεύτερον, γιατί αλήθεια η πρόταση αυτή  ισχύει μόνο στο περιβάλλον του ευρώ και όχι σε περιβάλλον εθνικών νομισμάτων; Εκεί δεν μπορούν να γίνουν επενδύσεις; Τι γινόταν πριν την σύλληψη-κατασκευή του ευρώ; Δεν υπήρχαν ελληνική και ευρωπαϊκές οικονομίες;

Έχουμε και δύο ακόμα παραδοχές του σχεδόν ειλικρινείς: Η μία είναι περίπου ότι ενώ η οικονομία είναι κάτι απλό, η οικονομική επιστήμη υπάρχει μόνο για να μπερδεύει τους αμύητους πολίτες και να εξασφαλίζει δουλειά στους οικονομολόγους. Η δεύτερη αφορά κάποιο περιστατικό σε ένα αεροδρόμιο, όπου παρακάπτοντας, λόγω ειδικών προνομίων και πρώτης θέσης, την ουρά στο check in, έκανε την αμαρτωλή σκέψη ότι εδικαιούτο την ειδική αυτή μεταχείριση. Δεν άργησε, όπως μας λέει, να συνειδητοποιήσει πόσο εύκολο είναι να διαφθαρεί κανείς όταν κοιμάται με την εξουσία.

Τελικά, αναρωτιόμαστε αν χρειάζονται τόσα χρόνια σπουδών, τόσα μεταπτυχιακά, τόσες πανεπιστημιακές έδρες, διαλέξεις και ταξίδια σε όλον τον κόσμο, ομιλίες σε κοινοβούλια και συνομιλίες με ισχυρούς και σοφούς, για να κάνει ένας άνθρωπος τόσο απλές διαπιστώσεις για το γνωστικό του αντικειμένο, και αν ύστερα από όλα αυτά χρειάζεται και μια ουρά σε ένα αεροδρόμιο για συνειδητοποιήσει ο ίδιος άνθρωπος ότι το να κοιμάσαι με την εξουσία σε κάνει ή πουτάνα ή πελάτη της.

Πανεκπαιδευτικά συλλαλητήρια στην Ισπανία της οικονομικής κρίσης

Κόντρα στις περικοπές στην Παιδείa
  
Μαδρίτη, Ισπανία

Δάσκαλοι, καθηγητές, μαθητές και φοιτητές βγήκαν με πανό και συνθήματα στους δρόμους των ισπανικών πόλεων στο πλαίσιο της απεργιακής κινητοποίησης σε όλες τις βαθμίδες της δημόσιας εκπαίδευσης, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις περικοπές που επιφέρει στον τομέα της Παιδείας η πολιτική δημοσιονομικής λιτότητας της συντηρητικής κυβέρνησης του Μαριάνο Ραχόι.
Σύμφωνα με συνδικαλιστικές οργανώσεις, πάνω από το 65% των εκπαιδευτικών σε σχολεία και πανεπιστήμια έλαβαν μέρος στην κινητοποίηση, η οποία «παρέλυσε» τον τομέα της παιδείας.
Δύο αστυνομικοί τραυματίστηκαν σε ένα επεισόδιο με φοιτητές, οι οποίοι αποπειράθηκαν να βάλουν φωτιά σε λάστιχα και κάδους απορριμμάτων στην πόλη Βαλένθια, στην ανατολική Ισπανία.

“Η Αγορά της ελπίδας για εργασία”: Ένας ταχέως αναπτυσσόμενος τομέας

Η κοινωνία του ενός εκατομμυρίων ανέργων, και των άλλων τόσων ημιαπασχολούμενων, ζει έναν ατελείωτο βιασμό. Και δεν φτάνουν αυτά που περνά, δέχεται και τον εξευτελισμό της από τα αφεντικά και τους διαφόρων λογιών τυχοδιώκτες. Η απόγνωση και η ανάγκη ανθρώπων κάθε ηλικίας, για εργασία ή απόκτηση προσόντων, δημιουργούν ένα νέο τομέα για μάρκετινγκ και αισχρά κέρδη.

Η ανέχεια εκτός εργασίας τροφοδοτεί τις υπάρχουσες εκμεταλλευτικές κοινωνικές σχέσεις και δημιουργεί μία αφόρητη κατάσταση. Παρακάτω περιγράφουμε μόνο μερικές περιπτώσεις που συναντά κανείς αυτούς τους χαλεπούς καιρούς.

1) Αγγελίες εργασίας χωρίς αντίκρισμα

Εντείνεται το φαινόμενο διάφορες εταιρίες (κυρίως μικρομεσαίες) να ακολουθούν την πρακτική της μαζικής τοποθέτησης αγγελιών αναζήτησης εργαζομένων σε εφημερίδες και ηλεκτρονικούς χώρους, παρότι ουσιαστικά δεν ενδιαφέρονται για προσλήψεις. Δεκάδες ενδιαφερόμενοι καλούνται να παρουσιαστούν για συνέντευξη στις οποίες ερωτούνται αναλυτικά για τα προσόντα τους, για τις φιλοδοξίες τους, και για το πως θα βλέπανε την εξέλιξή τους στην εταιρία εάν προσλαμβάνονταν. Στην κουβέντα ο υπεύθυνος της εταιρίας αναφέρει τα “νέα έργα” τα οποία πρόκειται άμεσα να αναλάβει η εταιρία και το τι αναπτυξιακή ώθηση θα δώσουν.

Aφέντες και δούλοι

του Ρούσσου Βρανά

Ας δίνουν και παίρνουν τα συνέδρια των διεθνών οργανισμών για την κατάργηση της δουλείας.

Οι δούλοι είναι σήμερα περισσότεροι από όσοι ήταν σε οποιαδήποτε άλλη περίοδο της ανθρώπινης κοινωνίας. 

Αν τους καλοκοιτάξουμε, ίσως να αναγνωρίσουμε στα πρόσωπά τους και το δικό μας.

Το αμερικανικό περιοδικό «Time» έγραφε πέρυσι για σύγχρονους αφέντες και δούλους που εξαναγκάζονται να δουλεύουν γι’ αυτούς, απλήρωτοι, επειδή, είτε με δόλο είτε με βία, είναι φορτωμένοι με φόρους και με χρέη.

Στις τριτοκοσμικές χώρες ήταν μέχρι τώρα το εργαστήριο για τα πιο αποτρόπαια πειράματα της ανθρώπινης εκμετάλλευσης.

Όμως, έναν χρόνο αργότερα, έναν χρόνο πιο βαθιά στην κρίση, στους φόρους και τα χρέη, ο Μπερνάρ Κοντ, καθηγητής των Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Μπορντό, ανακαλύπτει έναν τρίτο κόσμο στην αυλή μας.

Μιλάει για μια διαδικασία «τριτοκοσμοποίησης» των λαών της Ευρώπης. Και εκφράζει τη βεβαιότητα πως θα προσκρούσει σε κοινωνικά εμπόδια.

Η Αριστερά συζητά για την κρίση

Ένα χρόνο μετά την υπογραφή του μνημονίου το Aformi διοργάνωσε συζήτηση με θέμα την κρίση και την απάντηση της αριστεράς με τους: Πάνο Γκαργκάνα (ΣΕΚ ΑΝΤΑΡΣΥΑ),
Κώστα Λαπαβίτσα (Καθ. Οικονομικών, ΕΛΕ) Παναγιώτη Λαφαζάνη (Κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο του ΣΥΡΙΖΑ), Άγγελο Χάγιο (ΝΑΡ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ), Στάθη Κουβελάκη (Καθ. Πολιτικής φιλοσοφίας).

Οι ομιλητές αναφέρθηκαν στα αίτια της κρίσης, την απάντηση της αριστεράς, στην οικονομική κρίση αλλά και τις σχέσεις του Εργατικού κινήματος με την Αριστερά.

Παρακολουθήστε τα τρία video της συζήτησης πατώντας εδώ

Πηγές: Aformi.gr/ και aristerovima.gr/

Η ταπείνωση των Ελλήνων

του Δημήτρη Χρήστου 

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως η επιμήκυνση του δανείου των 110 δισ. ευρώ με λογικά επιτόκια είναι ένα λασκάρισμα στη σφικτή θηλιά που μας έχουν φορέσει, αφού προηγουμένως και για πολλά χρόνια ο δικομματισμός, με το ισχυρό πελατειακό σύστημα που είχε στήσει για να συντηρείται στην εξουσία, είχε τινάξει την μπάνκα στον αέρα. 

Βοηθούντων και των Αμερικανών, που φοβούνται πως μια γενίκευση της κρίσης χρεών στην ευρωζώνη είναι ικανή να πηδήσει τον Ατλαντικό, όπως τον πήδησε η χρηματοπιστωτική κρίση του 2007, όταν έσκασε η φούσκα του “καπιταλιστικού καζίνο” και έφτασε στην Ευρώπη.

Φουντώνουν οι διαδηλώσεις στις ΗΠΑ

Θα μπορούσε να είναι το… συντομότερο αμερικανικό ανέκδοτο των τελευταίων δεκαετιών: «ταξική πάλη στις ΗΠΑ».

Σήμερα όμως, από ανέκδοτο μετατρέπεται σε πραγματικό επεισόδιο της ιστορίας των κοινωνικών αγώνων εκεί, καθώς δεκαετίες μεθοδευμένης και προσεκτικά συντηρημένης ταξικής εκεχειρίας δείχνουν να σπάνε κάτω από την πίεση της οικονομικής κρίσης και της αντιλαϊκής, νεοσυντηρητικής της διαχείρισης. Τα γεγονότα στο Μάντισον του Ουισκόνσιν, αλλά και σε άλλες πολιτείες, όπως στο Μέριλαντ, στο Οχάιο, στη Νεβάδα, στη Δυτική Βιρτζίνια και στο Νιου Χαμσάιρ, καταγράφονται ως πρωτόγνωρες κινητοποιήσεις, κάνοντας τους (πιο αισιόδοξους) αναλυτές να διαβλέπουν την ανάδυση ενός νέου ιστορικού κύκλου ταξικών αγώνων στη βορειοαμερικανική επικράτεια. Πάνω από 200.000 διαδηλωτές στο Μάντισον, οι περισσότεροι χωρίς καθοδήγηση από το θεσμοθετημένο συνδικαλισμό, παρέμειναν επί ένα δεκαήμερο στους δρόμους πολιορκώντας ή καταλαμβάνοντας δημόσια κτίρια κι αυτό δεν είναι καθόλου συνηθισμένο στις ΗΠΑ. Από τη δεκαετία του ’30 και του ’40, όταν σχηματίζονταν τα αμερικανικά εργατικά συνδικάτα αντιμετωπίζοντας την εχθρότητα των αναδυόμενων επιχειρηματικών κολοσσών του αμερικανικού καπιταλισμού, είχαν να δουν οι δρόμοι των μεγαλουπόλεων τέτοιες κινητοποιήσεις.

Το ελληνικό ηφαίστειο

του Κώστα Δουζίνα

Αντιπρύτανη του Birkbeck College, Πανεπιστήμιο Λονδίνου, Διευθυντή του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Σπουδών

 

Το καλοκαίρι του 1918, ο ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης συνάντησε το μεγάλο Άγγλο συγγραφέα Ε. Μ. Φόρστερ στην Αλεξάνδρεια και έτσι ξεκίνησε μια μεγάλη φιλία. “Εσείς οι Άγγλοι δεν μπορείτε να καταλάβετε τους Έλληνες”, του λέει ο Καβάφης. “Εμείς χρεοκοπήσαμε εδώ και καιρό. Να προσεύχεστε εσείς οι Άγγλοι, με την τάση σας για περιπέτειες, να μην χάσετε το κεφάλαιό σας γιατί τότε θα γίνετε σαν κι εμάς, ανήσυχοι, ανήμποροι και ψεύτες”. Σχολιάζοντας αυτό το μυστηριώδες κείμενο, ο Giorgio Agamben γράφει το 1993: “το μόνο σίγουρο είναι ότι από τότε όλοι οι λαοί της Ευρώπης και πιθανόν όλου του κόσμου έχουν πτωχεύσει”. Εμείς οι Έλληνες και πιθανόν όλοι οι Ευρωπαίοι έχουμε χρεοκοπήσει: πολιτικά, πολιτισμικά και ψυχικά. Πολιτικά πρώτα.

H Ελλάδα προσφέρει σήμερα την καλύτερη εικόνα του ευρωπαϊκού μέλλοντος. Ότι η Ελλάδα επιλέχθηκε ως πειραματόζωο για το νέο τρόπο οικονομικής διακυβέρνησης, θεωρείται γενικά γνωστό. 

 

Αυτό που έχει αναλυθεί λιγότερο, είναι το είδος πολιτικής που εισάγεται χωρίς καμία συζήτηση. Οι εκλογές για την τοπική αυτοδιοίκηση, οι δημοσκοπήσεις και οι κομματικές αντιδικίες δίνουν την εντύπωση ότι η πολιτική ζωή συνεχίζεται όπως πάντα. Τα μέτρα όμως που παίρνονται εισάγουν την πλέον επιθετική παραλλαγή της γεωπολιτικής (που ορίζεται ως άσκηση εξουσίας στο ατομικό και κοινωνικό σώμα, εξουσίας που στοχοποιεί τη ζωή) στην Ευρώπη.

Η πολιτική της χειραγώγησης ως τηλεθέαμα

Του Χρήστου Γεωργίου 
Καθηγητή Βιοχημείας, τμήμα Βιολογίας Πανεπιστημίου Πατρών

Γιατί η οικονομική κρίση αντιμετωπίζεται από τους πολίτες παθητικά, προς το παρόν;

Διότι μεταξύ άλλων η καπιταλιστική πολιτική παραμορφώνεται από την ιδιωτική TV σε θέαμα, κι έτσι δεν γίνεται αντιληπτή στην κοινωνία ως το κύριο αίτιο της κρίσης.

Η πολιτική του θεάματος αποδομεί το δημόσιο/κοινωνικό και το ανάγει σε θέαμα πολιτικοφανούς περιπτωσιολογίας του ιδιωτικού. Η TV παρουσιάζει την πολιτική ως ένα κοινωνικά ασύνδετο μωσαϊκό ιδιωτικών υποθέσεων αποστειρωμένο από ταξικές αντιθέσεις.

Οι πολιτικοί προβάλλονται αποκομμένοι από τους ψηφοφόρους τους και απενοχοποιημένοι από τις κοινωνικές επιπτώσεις των νόμων που ψηφίζουν. Η αποπολιτικοποίηση και η ιδιωτικοποίηση του κοινωνικού γίγνεσθαι προωθείται με το κατάλληλο πολιτικό προσωπικό που μανατζάρει η TV.

Ολοταχώς στο... 1929

Του Δημήτρη Κωνσταντακόπουλου

‘Ηταν πού 'ταν στραβό το κλήμα, το 'φαγε κι ο γάιδαρος. Στην σοβαρότερη διεθνή οικονομική κρίση μετά το 1930, και την αδυναμία-απροθυμία γενναίας διόρθωσης, που κανονικά απαιτεί, προστίθεται τώρα ο πολλαπλασιασμός των συγκρούσεων των μεγάλων οικονομικών δυνάμεων, όπως Γερμανίας με ΗΠΑ και ΗΠΑ με Κίνα, συγκρούσεις που απειλούν με ανοιχτό ναυάγιο τη Σύνοδο των G-20 στη Σεούλ, ανοίγοντας την προοπτική νομισματικού και εμπορικού πολέμου.

Οι μικροί Ευρωπαίοι απέναντι σε Μέρκελ-αγορές

Το διεθνές χάος αντανακλάται και στο εσωτερικό της ΕΕ, όπου η Μέρκελ διαδέχτηκε τώρα τη Θάτσερ ως Σιδηρά Κυρία, επιχειρώντας να επιβάλλει σε όλη την Ευρώπη γερμανική οικονομική δικτατορία και γερμανική λιτότητα και συμμαχώντας αντικειμενικά με τις μεγάλες διεθνείς τράπεζες.

Προς το παρόν, η πολιτική του Βερολίνου εξελίσσεται χωρίς σπουδαίες αντιδράσεις, κυρίως λόγω της αδυναμίας των φτωχότερων κρατών να συνεννοηθούν μεταξύ τους και ίσως με τη Γαλλία. Δεν παύει όμως να υπονομεύει την ίδια την ‘Ενωση και την οικονομική ανάκαμψη, οδηγώντας στην εμφάνιση μαζικών κοινωνικών συγκρούσεων, ακόμα και μεσοπολεμικών ιδεολογικών ρευμάτων, εδώ κι εκεί, όπως ο σταλινισμός και ο φασισμός.

Η ενδεχόμενη υπαγωγή της Ιρλανδίας ή της Πορτογαλλίας στον μηχανισμό “στήριξης”, αν γίνει, θα μεταβάλλει την ελληνική περίπτωση από εξαίρεση, δήθεν οφειλόμενη σε ελληνικές ιδιορρυθμίες, σε κανόνα για τα πιο αδύναμα μέλη της ΕΕ, που μοιάζουν να καλούνται τώρα να προσαρμοσθούν στη “φιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση’, όχι συγκλίνοντας προς τον πλουσιότερο Βορρά, αλλά “μεταναστεύοντας” στον τρίτο κόσμο.

Καυγάδες

Μέρκελ, Σόιμπλε και Λαγκάρντ επικρίνουν τον Ομπάμα για τον “κεϋνσιανισμό” του, ο Ομπάμα ζητάει από τους Κινέζους να υποτιμήσουν το νόμισμά τους, από τους Κορεάτες και τους Ινδούς να ανοίξουν τις αγορές τους, κι από όλους να συμφωνήσουν σε όρια ελλειμμάτων και πλεονασμάτων, δηλαδή πλεονασμάτων, κάτι που απορρίπτουν Γερμανοί και Κινέζοι. Οι Βραζιλιάνοι επαναφέρουν ελέγχους κεφαλαίων για να εμποδίσουν την κερδοσκοπική, βραχυπρόθεσμη είσοδο κεφαλαίων στην αγορά τους.

Την απόφαση της Μπραζίλια επιδοκίμασε ο παραδοσιακός θεματοφύλακας του νεοφιλελευθερισμού, το ΔΝΤ, που μοιάζει να τελεί σε κατάσταση προϊούσας σύγχυσης, επιχειρώντας να ικανοποιήσει διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικούς μετόχους του. Τις προάλλες κάλεσε, όσες χώρες το μπορούν, να μην προσφύγουν σε λιτότητα, για να μην ενισχύσουν την ύφεση. Σαχλαμάρες βέβαια, γιατί σε καθεστώς απορρυθμισμένων ανταλλαγών και πρακτικά αφορολόγητου χρηματιστικού κεφαλαίου, με κατάργηση όλων των προστατευτικών μηχανισμών, εκτός των νομισματικών ισοτιμιών, ουδείς πλεονασματικός θέλει να αυξήσει τη ζήτηση, γιατί διακινδυνεύει έτσι να ενισχύσει με δικά του έξοδα την οικονομία των ανταγωνιστών του. Η απουσία προστατευτισμού είναι ίσως και ένας βασικός λόγος που απέτυχε μέχρι τώρα η πολιτική τόνωσης της ζήτησης του Ομπάμα, αποτυχία που, όπως έδειξαν οι τελευταίες εκλογές, θέτει τις βάσεις για μια σχεδόν ολοκληρωτική, “μεταφασιστική” εκτροπή στις ίδιες τις ΗΠΑ.

Στα βήματα του 1929-31

Η παγκόσμια οικονομία (και πολιτική), μοιάζει να ακολουθεί με σχεδόν μαθηματική ακρίβεια το προηγούμενο του μεγάλου Κραχ του 1929-31, παρά τους εξορκισμούς αναλυτών, πολιτικών και αρθρογράφων. Τα περισσότερα κράτη ακολουθούν κυκλική και όχι αντικυκλική πολιτική, όπως και τότε, βαθαίνοντας την ύφεση, δεν γίνεται τίποτα ουσιαστικό για τον έλεγχο ενός χρηματοπιστωτικού τομέα που ενσαρκώνει τον “καπιταλισμό της καταστροφής” και τώρα έρχεται να προστεθεί και ο διεθνής ανταγωνισμός. Παράγοντας στον οποίο απέδωσε πολλά από τα δεινά του Κραχ του 1929-31, ένας από τους σημαντικότερους και βαθύτερους ιστορικούς μελετητές του, ο Charles Kindleberger.

Αποτυχία Ομπάμα, σύγκρουση με Γερμανούς

Επικρίνοντας την απόφαση της αμερικανικής FED να ρίξει στην αγορά 650 δις δολλάρια, ο Γερμανός Υπουργός Οικονομικών Σόιμπλε υπογράμμισε ότι όλες οι παροχές ρευστότητας που έκανε μέχρι τώρα η αμερικανική κυβέρνηση δεν είχαν κανένα αποτέλεσμα. Προχώρησε μάλιστα και σε μια ακόμα δηλητηριώδη παρατήρηση, υπενθυμίζοντας ότι οι Αμερικανοί κατηγορούν από τη μια τους Κινέζους για τεχνητή υποτίμηση, από την άλλη αυτό ακριβώς κάνουν οι ίδιοι με το δολλάριο.

Λειτουργώντας ως ανεπίσημος εκπρόσωπος των ΗΠΑ στην περίπτωση αυτή, ο Τζωρτζ Σόρος επέκρινε την εμμονή του Βερολίνου στη λιτότητα και κάλεσε τους Κινέζους να αναπτύξουν την εσωτερική αγορά τους, προφανώς ανοίγοντάς την στις δυτικές εξαγωγές. Αυτό βέβαια που δεν διευκρίνισε αυτός, ο κατεξοχήν εκπρόσωπος των αγορών, είναι το πως συμβιβάζονται οι κριτικές στη Γερμανία με την … ενθουσιώδη επίθεση κατά της Ελλάδας την άνοιξη, επίθεση που άνοιξε το δρόμο της πανευρωπαϊκής λιτότητας!

Οικονομολόγοι όπως ο Κρούγκμαν αποδίδουν, αντίθετα, την αποτυχία του Ομπάμα στο αντίθετο: την πολύ περιορισμένη εφαρμογή της συνταγής του Κέινς. Στην πραγματικότητα βέβαια, τα στοιχεία δικαιώνουν περισσότερο τον Σόιμπλε, για λόγους όμως που ο ίδιος δεν θα είχε καμιά διάθεση να αναγνωρίσει. Τα λεφτά που ο Ομπάμα ρίχνει στην αγορά, δεν θα γίνουν το πιθανότερο βιομηχανικές επενδύσεις στις ΗΠΑ, αλλά θα τροφοδοτήσουν διεθνείς κερδοσκοπικές φούσκες, στο περιβάλλον της πλήρους απορρύθμισης, ενισχύοντας έτσι τους παράγοντες που οδήγησαν στην κρίση. Το μόνο κέρδος για τις ΗΠΑ είναι το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της έμμεσης υποτίμησης.

Η δημοκρατική λύση κι ένας ρόλος για την Ευρώπη

Κεϋνσιανισμός σημαίνει πολύ περισσότερα. Προϋποθέτει κάποιας μορφής επιστροφή σε λελογισμένο προστατευτισμό, αλλά και μια σειρά από ριζικές πολιτικές, οικονομικές και ιδεολογικές μεταβολές, δεν μπορεί να θεωρηθεί ως απλή άσκηση τόνωσης της ζήτησης. Πρέπει να αναθεωρηθεί μεγάλο μέρος της απορρύθμισης, να υποταγεί εκ νέου το κεφάλαιο στην πολιτική εξουσία, να επανεφευρεθεί το κράτος και ο ιστορικός συμβιβασμός κράτους, κεφαλαίου και εργασίας που χαρακτήρισε το Νιου Ντηλ του Ρούζβελτ, τον καπιταλισμό του Ρήνου και τον γαλλικό γκωλισμό. Χρειάζεται μια ριζική αναδιανομή του πλούτου κατά αντίστροφο τρόπο από αυτόν που κυριαρχεί μετά το 1970-80 και προϋποθέτει ένα νέο κύμα εκδημοκρατισμού των δυτικών κοινωνιών και, ίσως, την αποδοχή ενός πολυπολικού κόσμου.

Ομπάμα και Δημοκρατικοί δεν έχουν δύναμη και διάθεση για τόσο ενναίες κινήσεις. Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία το ίδιο. Ούτε καν η ριζοσπαστική αριστερά της Ευρώπης, που προτιμά να διαμαρτύρεται γενικώς εναντίον του συστήματος, με αποτέλεσμα ακόμα και τεράστιες κινητοποιήσεις, όπως αυτή των Γάλλων, να μη βρίσκουν πολιτική διέξοδο. Με τη σειρά της βέβαια, η αποτυχία Ομπάμα μπορεί να οδηγήσει σε επικράτηση ακραίων δυνάμεων, όπως το Κόμμα του Τσαγιού, που απεργάζονται ιστορική, αντιδημοκρατική οπισθοδρόμηση στο εσωτερικό των ΗΠΑ και νέους πολέμους διεθνώς.

Ο Αμερικανός Πρόεδρος μοιάζει τώρα παγιδευμένος ανάμεσα στην τερατώδη δύναμη των τραπεζών, των υπερσυντηρητικών Ρεπουμπλικάνων, του αμερικανοεβραϊκού λόμπυ και του Νετανιάχου από τη μια, που ετοιμάζονται για κοινωνικούς και νέους μεσανατολικούς πολέμους, και των Γερμανών και Κινέζων από την άλλη, που δεν βλέπουν γιατί πρέπει να ανοίξουν το γεμάτο πουγγί τους, για να σώσουν εκείνοι, με δικά τους έξοδα, το καράβι της διεθνούς οικονομίας. Το μόνο σίγουρο είναι ότι το καράβι θα συνεχίσει να βουλιάζει, όσο ο καθένας κοιτάει μόνο τον εαυτό του. Η Ευρώπη, με σπουδαίες παραδόσεις και πολιτική κουλτούρα θα μπορούσε να παίξει πρωτοποριακό ρόλο, αν οι εργαζόμενοι, οι νέοι, οι διανοούμενοί της ξανάβρισκαν, υπό το βάρος και της τόσο απειλητικής κρίσης, τον δυναμισμό που κάποτε τους χαρακτήριζε…

Γεωπολιτικές παρενέργειες

Μια από τις παρενέργειες της αμερικανογερμανικής σύγκρουσης, είναι ότι συντείνει στη δημιουργία ντε φάκτο άξονα Κίνας-Γερμανίας, στον οποίο προστίθεται και η Βραζιλία σε ορισμένα θέματα (o Λούλα επικρίνει την Ουάσιγκτον για τις ενέσεις ρευστότητας που οδηγούν σε υποτίμηση του δολλαρίου και πλημμυρίζουν τη χώρα του με κεφάλαια, υπενθυμίζοντας στους εξαγωγικούς γίγαντες ότι οι εξαγωγές τους δεν μπορούν να στηρίξουν την ανάπτυξη). Μια σινογερμανική προσέγγιση όμως, υπονομεύει αναπόφευκτα την κύρια, μακροχρόνια στρατηγική επιδίωξη της Ουάσιγκτων, που είναι η αναχαίτιση της κινεζικής ανάδυσης.

Το ίδιο κινδυνεύει να πάθει η Γερμανία σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στραγγαλίζοντας τις χώρες της Νότιας Ευρώπης, βοηθάει αντικειμενικά στη δημιουργία δεύτερης “νέας Ευρώπης”, ζώνης αμερικανικής επιρροής στο εσωτερικό της ΕΕ. Το ίδιο έπαθε και στη Γιουγκοσλαβία, όταν επενέβη άτσαλα εναντίον των Σέρβων, διαιωνίζοντας τελικά τον αμερικανικό ρόλο στα Βαλκάνια!

Δημοσιεύτηκε στον Κόσμο του Επενδυτή, 13.11.2010

Konstantakopoulos.blogspot.com

Το ελληνικό ηφαίστειο: πολιτικές και ηθικές διαστάσεις της κρίσης

Οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ πρέπει να λογοδοτήσουν για την καταστροφή της χώρας. Θα μπορούσε λοιπόν να δημιουργηθεί μια επιτροπή όπως το δικαστήριο του Μπέρτραντ Ράσελ, για να διερευνήσει την ηθική ευθύνη των ελίτ. Η κυβέρνηση δεν έχει την παραμικρή νομιμοποίηση για να πάρει τα μέτρα. Η συνταγματικότητά τους πρέπει να ελεγχθεί δικαστικά, και πρέπει να συγκεντρωθούν υπογραφές με αίτημα το δημοψήφισμα. Αν το αίτημα δεν γίνει δεκτό, τοπικά δημοψηφίσματα μπορούν να οργανωθούν από σωματεία και οργανώσεις, υποστηρίζει στο άρθρο που ακολουθεί ο Κώστα Δουζίνας, αντιπρύτανης και διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities, London University.

Του Κώστα Δουζίνα*

Η ηφαιστειακή έκρηξη στην Ισλανδία, μια χώρα που έχει υποφέρει τα πάνδεινα από την τρέλα και την απληστία των τραπεζιτών, είναι η πιο αρμόζουσα αλληγορία για την ελληνική τραγωδία. Η κρίση έχει συζητηθεί κυρίως με οικονομικούς και σχεδόν φυσικούς όρους, και μόνο δευτερευόντως σε σχέση με τον πολιτικό της χαρακτήρα και τις επιπτώσεις. Η κυβέρνηση, τα μεγάλα μέσα ενημέρωσης και οι αυτάρεσκοι «ειδικοί» παρουσίασαν τα πρόσφατα γεγονότα σαν θεϊκή πράξη, μια φυσική καταστροφή που δεν μπορούσε να προβλεφθεί ή αποφευχθεί. Η κυρίαρχη ρητορική υποστηρίζει ότι η δράση των «αγορών» είναι αναπόφευκτη, απρόβλεπτη, ανεξιχνίαστη. Αν η Ελλάδα είναι σαν τον Τιτανικό, οι «αγορές» είναι το ανελέητο παγόβουνο και οι απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης μια ξαφνική ηφαιστειακή έκρηξη. Η μόνη απάντηση των ελίτ μπροστά σε μια τέτοια «ανωτέρα βία» είναι να προσφύγουν στις διαδικασίες  της πολιτικής προστασίας, έτσι ώστε να περιορίσουν τις απώλειες και τις ζημιές.

Η οικονομική κρίση ως φυσική καταστροφή

Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε αυτή τη «φυσικοποίηση» (naturalization) της οικονομίας «φετιχισμό των καταστροφών», κάτι σαν τον φετιχισμό του εμπορεύματος κατά Μαρξ. Πολιτικές αποφάσεις που παίρνονται στην Αθήνα και τις Βρυξέλλες, στρατηγικές επιλογές των χρηματιστών, πρωτόγνωρες επιβολές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΔΝΤ παρουσιάζονται ως αναπόφευκτες, αναπόδραστες, σχεδόν μη ανθρώπινες παρεμβάσεις. Αν η οικονομική κρίση είναι μια φυσική καταστροφή, τότε η πολιτική δεν πρέπει να ανακατεύεται στην αντιμετώπισή της, με τον ίδιο τρόπο που δεν πρέπει αναμειγνύεται στην ανθρωπιστική βοήθεια σε περιπτώσεις σεισμού. Ένας υπουργός μάς λέει ότι «χρειαζόμαστε στρατιωτική πειθαρχία» στην αποδοχή των μέτρων. Τα τηλεοπτικά δελτία, με μπροστάρη το MEGA, επαναλαμβάνουν ανιαρά «It’s the economy, stupid!», καθώς παρουσιάζουν σχεδιαγράμματα με την άνοδο των «σπρεντ», με τον ίδιο τρόπο που παρουσιάζουν την αύξηση της θερμοκρασίας σε περίοδο ξηρασίας.

«Ποια είναι η εναλλακτική πρόταση;» ρωτούν ρητορικά οι παντογνώστες δημοσιογράφοι και οι υπόλογοι πολιτικοί για να θέσουν τέρμα στην πολιτική συζήτηση και παρέμβαση και να επιστρέψουν στην «επιστημονική» ανατομή της φυσικής οικονομικής καταστροφής. Όλες οι προτάσεις για πολιτική κινητοποίηση, όλες οι ιδέες για διαφορετικές στρατηγικές, η πρόταση για δημοψήφισμα απορρίπτονται με το επιχείρημα ότι δεν συνειδητοποιούν τον επείγοντα και μονόδρομο χαρακτήρα της οικονομικής λύσης. Αν η «φυσικοποιημένη» οικονομία κινείται με τρόπους απρόβλεπτους και θεόσταλτους, η πολιτική μετατρέπεται σε μια υποκατηγορία της οικονομίας που πρέπει να μένει σιωπηλή και περιθωριοποιημένη. Μ’ αυτό τον τρόπο βαθύτατα πολιτικές αποφάσεις εμφανίζονται ως αναπόφευκτο αποτέλεσμα αδήριτων νόμων, περιβάλλοντας έτσι ταξικά συμφέροντα με την αίγλη της επιστήμης.
Και όμως, στην πραγματικότητα συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο. Κάθε βήμα, απόφαση και πράξη που οδήγησαν στο σημερινό αδιέξοδο ήταν βαθιά πολιτικές επιλογές. Η οικονομική κατάρρευση του 2008 που επιδείνωσε την οικονομική κρίση αποκάλυψε την θεμελιώδη υποκρισία και ανηθικότητα του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Ενώ οι απλοί άνθρωποι υποβάλλονται καθημερινά στην «πειθαρχία» της αγοράς χάνοντας σπίτια, δουλειές και ελπίδα, τις τεράστιες απώλειες των τραπεζών τις ανέλαβε το κράτος. Αυτή είναι η πολιτική του «lemon socialism»: σοσιαλισμός για τους πλούσιους -- καπιταλισμός για τους υπόλοιπους. Ή, για να παραφράσουμε τον Μπέρτολτ Μπρεχτ, αν φοροδιαφεύγεις πας φυλακή, αν οδηγήσεις μια τράπεζα στην πτώχευση παίρνεις τεράστια μπόνους.

Το ίδιο ισχύει και με το χρέος. Το χρέος συσσωρεύθηκε τα τελευταία τριάντα χρόνια με αποφάσεις των εναλλασσόμενων πολιτικών ελίτ που χρησιμοποιούσαν τα δάνεια για πελατειακές πολιτικές και πολιτικά οφέλη. Δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά ως προς αυτό ανάμεσα στον Σημίτη, τον Καραμανλή, τον Παπανδρέου και τους διάφορους υπουργούς και πρώην υπουργούς που παρελαύνουν χωρίς ντροπή στις τηλεοπτικές οθόνες, ζητώντας «στρατιωτική πειθαρχία». Όλες οι πρόσφατες εκλογικές εκστρατείες έγιναν με το κόμμα της εκάστοτε αντιπολίτευσης να υπόσχεται «ηθική στην πολιτική», «εκλογίκευση των δημοσιονομικών», «επανίδρυση του κράτους», εγκατάλειψη της «αλαζονείας της εξουσίας». Μόλις τελειώνουν οι εκλογές, η νέα κυβέρνηση επιστρέφει στις παλιές μεθόδους, δανειζόμενη, δωροδοκώντας και μοιράζοντας προνόμια στους ημέτερους.

Σήμερα, το ένα κυβερνητικό κόμμα επιτίθεται στο άλλο για το ποιος φταίει για το χρέος, λες και υπάρχει κάποιος που ανήκει στην πολιτική ελίτ των τελευταίων τριάντα χρόνων και δεν φταίει. Με αυτή την έννοια, τα πρόσφατα γεγονότα δείχνουν ότι η οικονομική και η ηθική πτώχευση είναι συνοδοιπόροι. Στη Βρετανία, στη διάρκεια των τηλεοπτικών αναμετρήσεων της τρέχουσας προεκλογικής εκστρατείας, και οι τρεις ηγέτες απολογήθηκαν στο κοινό για τα «σκάνδαλα των εξόδων» (οι βουλευτές χρέωναν στο δημόσιο κονδύλια που δεν δικαιούνταν) που στοίχισαν στο δημόσιο λιγότερο από δύο εκατομμύρια λίρες, ποσό που ωχριά σε σύγκριση με όσα σπαταλήθηκαν από τις δικές μας ελίτ.

Περιμένουμε ακόμα η πολιτική ελίτ να απολογηθεί στον ελληνικό λαό, αν και μάλλον μια πράξη μεταμέλειας ιαπωνικού τύπου και ακόμα περισσότερο ένα δημόσιο χαρακίρι θα ταίριαζαν περισσότερο στην κατάσταση, αν αναλογιστούμε το μέγεθος της ευθύνης. Η πολιτική τάξη όμως δεν διαθέτει το στοιχειώδες ηθικό ανάστημα: η αξίωσή τους να αλλάξουν οι πολίτες στάση, να υπακούν στο νόμο και να δρουν υπεύθυνα προς την κοινωνία θα ήταν πολύ πιο αξιόπιστη αν οι στυλοβάτες της ηθικής έδειχναν ένα ίχνος ταπεινοφροσύνης και κατανόησης της ευθύνης τους.

Η πολιτική φύση της κρίσης διαφαίνεται και στην ευρωπαϊκή πλευρά. Το όριο του 3% στο έλλειμμα (που το έχουν ξεπεράσει όλα τα κράτη της ευρωζώνης), το σύμφωνο σταθερότητας, η κερδοσκοπία των «αγορών» έχουν όλα πολιτικό κίνητρα και σχέδιο. Ο στενός δεσμός μεταξύ των μέτρων της ΕΕ και του ΔΝΤ με τη γερμανική πολιτική είναι πασίγνωστος. Αυτό που έχει σχολιαστεί λιγότερο είναι η φύση της κερδοσκοπίας των αγορών, η οποία δεν βασίζεται στις επιδόσεις της πραγματικής οικονομίας (η Ελλάδα πάει ακόμη σχετικά καλά), αλλά στα αισθήματα «εμπιστοσύνης» και «ρίσκου» που διακατέχουν τους χρηματιστές. Οι χρηματαγορές λειτουργούν σε ένα εικονικό, και όχι πραγματικό επίπεδο. Η αξιοπιστία ενός κράτους, ο κίνδυνος να μην πληρώσει προσδιορίζονται από φανταστικούς σχεδιασμούς και ιδεολογικές κατασκευές. Αποτελούν μια αυτοεκπληρούμενη προφητεία, που δεν έχει σχέση με την πραγματικότητα, αλλά έχει τη δύναμη να την αλλάζει καταστροφικά.

Οι επιθέσεις των «αγορών» κατά της Ελλάδας είναι η εκδίκηση του νεοφιλελευθερισμού για τη μεγάλη ήττα του 2008. Αποτελεί όμως και αναπόσπαστο κομμάτι των ευρύτερων ρυθμίσεων της μεταβιομηχανικής κοινωνίας των υπηρεσιών. Η συσσώρευση κεφαλαίου δεν βασίζεται πλέον στην παραγωγή υπεραξίας στον πρωτογενή τομέα, αλλά στην άντληση ενοικίου (με κύρια μορφή τον τόκο). Αυτό ισχύει τόσο σε ατομικό επίπεδο (ο νεοφιλελευθερισμός μάς μεταχειρίζεται όχι σαν φυσικά πρόσωπα ή πολίτες αλλά σαν καταναλωτές που πρέπει συνεχώς να δανείζονται για να ξοδεύουν) όσο και σε κρατικό.

Όμως, η συσσώρευση κεφαλαίου μέσω ενοικίου πρέπει να αστυνομεύεται αυστηρά, αφού το δανειστικό συμβόλαιο δεν δημιουργεί αυτόματα τις συνθήκες της αναπαραγωγής του όπως συμβαίνει με το συμβόλαιο εργασίας. Η άντληση ενοικίου και τόκου απαιτεί τον εκφοβισμό καθώς δεν υπάρχει κάποιο «φυσικό» επίπεδο ενοικίου. Η πίεση των αγορών είναι ένας τρόπος να ασκηθεί πίεση στους οφειλέτες ή να αποδεχτούν τον πιο ακραίο νεοφιλελευθερισμό ή να χρεοκοπήσουν. «Οφειλέτες προσέχετε», λένε στα κράτη. «Ή διαλύετε το κράτος πρόνοιας ή γίνεστε η επόμενη Ελλάδα». Δεν διαφέρει και πολύ από τη μαφιόζικη «προστασία»: αν ο οφειλέτης αμφισβητήσει τους όρους ή την αμοιβή, οι μπράβοι τον δέρνουν.

Η κρίση δεν είναι πρωτίστως οικονομική

Δεν υπάρχει μεγαλύτερο ψέμα από τον ισχυρισμό ότι η κρίση είναι κυρίως οικονομική. Η πολιτική λογική και οι ανάγκες του ύστερου καπιταλισμού δημιούργησαν την κρίση που χρησιμοποιείται σήμερα κυνικά για να καταστραφεί το κοινωνικό συμβόλαιο της μεταπολίτευσης. Μόλις συνειδητοποιήσουμε το μέγεθος της πολιτικής κρίσης, που οδηγεί στη συνολική καταστροφή και επανασύσταση του κοινωνικού δεσμού, ίσως εμφανιστούν τα πρώτα σημάδια καθολικής αντίδρασης.
Σ’ αυτή την κατεύθυνση χρειαζόμαστε πιθανόν μια νέα θεωρητική σύλληψη. Ο δημόσιος τομέας αντιπροσωπεύει και προάγει τα επιτεύγματα του κράτους πρόνοιας. Ωστόσο, σαν υποχείριο των πολιτικών μηχανισμών και πεδίο πελατειακών σχέσεων έχει χάσει μεγάλο μέρος της εμπιστοσύνης και κύρους του. Αυτό βολεύει το νεοφιλελεύθερο μοντέλο που χρησιμοποιεί την ιδιωτικοποίηση και την απορρύθμιση, προκειμένου να μεταφέρει κεφάλαιο και εξουσία από τον δημόσιο στον ιδιωτικό τομέα. Συνειδητοποιώντας την αντίφαση ανάμεσα στη δημόσια αρετή που χρησιμοποιείται για ιδιωτική εξαχρείωση, η Αριστερά οφείλει να αποτρέψει την διαίρεση της κοινωνίας σε αντιμαχόμενο δημόσιο και ιδιωτικό χώρο. Οι αλληλοκατηγορίες για τεμπέληδες και διεφθαρμένους δημόσιους υπάλληλους ή για φοροφυγάδες και διεφθαρμένους ελεύθερους επαγγελματίες υπηρετούν μόνο την τακτική τού «διαίρει και βασίλευε» του νεοφιλελευθερισμού.

Πέρα από τη διαίρεση δημοσίου και ιδιωτικού, υπάρχει ένας τρίτος όρος: το κοινό καλό: αντιπροσωπεύει την κοινωνική δικαιοσύνη και την αλληλεγγύη του μεταπολιτευτικού κοινωνικού συμβολαίου, την ενέργεια που εμψυχώνει την κοινωνία και φέρνει τους ανθρώπους κοντά. Ο δημόσιος τομέας εκπροσωπούσε παραδοσιακά το κοινό καλό, αλλά σήμερα δεν εκφράζεται αποκλειστικά από το κράτος. Αυτό το κοινό συμφέρον (commonwealth) καθορίζεται αδιαμφισβήτητα από τον βαθύ ανταγωνισμό ανάμεσα στον λαό και τις οικονομικές και πολιτικές ελίτ. Ωστόσο, σε τούτους τους καιρούς της επικείμενης καταστροφής, η Αριστερά οφείλει να απευθυνθεί στη δεξαμενή αυτή του κοινού αισθήματος, για να διασώσει το ανθρώπινο πρόσωπο της ελληνικής κοινωνίας.
Η κοινωνική αποστροφή για τις πολιτικές ελίτ πρέπει να μετατραπεί από απαθή αποστασιοποίηση σε ενεργή δύναμη. Διάφορες ιδέες μπορούν να χρησιμοποιηθούν σ’ αυτή την κατεύθυνση. Θα μπορούσε ίσως να δημιουργηθεί μια εξεταστική επιτροπή από Έλληνες και ξένους οικονομολόγους και κοινωνικούς επιστήμονες, πέραν των δύο μεγάλων κομμάτων, για να εξετάσει πως εκτινάχτηκε το χρέος και πως ξοδεύτηκαν τα κονδύλια.

Οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ πρέπει να λογοδοτήσουν για την καταστροφή της χώρας. Θα μπορούσε λοιπόν να δημιουργηθεί μια επιτροπή όπως το δικαστήριο του Μπέρτραντ Ράσελ, για να διερευνήσει την ηθική ευθύνη των ελίτ. Η κυβέρνηση δεν έχει την παραμικρή νομιμοποίηση για να πάρει τα μέτρα. Η συνταγματικότητά τους πρέπει να ελεγχθεί δικαστικά, και πρέπει να συγκεντρωθούν υπογραφές με αίτημα το δημοψήφισμα. Αν το αίτημα δεν γίνει δεκτό, τοπικά δημοψηφίσματα μπορούν να οργανωθούν από σωματεία και οργανώσεις.

Για το κοινό καλό και τη δημοκρατία

Πιο γενικά, η Ελλάδα χρειάζεται ένα μεγάλο μέτωπο αντίστασης, πέρα από κομματικές τοποθετήσεις. Μια ηγεμονική πολιτική αναγνωρίζει την πολυδιάσπαση των κοινωνικών δυνάμεων και προσπαθεί να αναγάγει μια βασική αντίθεση σε γραμμή αντιπαράθεσης των λαϊκών δυνάμεων και των ελίτ, συμπυκνώνοντας τις διάφορες αντιθέσεις. Το κοινό καλό και η δημοκρατία είναι οι καλύτεροι υποψήφιοι για ηγεμονική πολιτική. Αυτή τη στιγμή διαφορές και διαφωνίες στην Αριστερά είναι καταστροφικές. Η Αριστερά είναι η μοναδική κοινωνική δύναμη που μπορεί να εκπροσωπήσει το κοινό καλό, η μοναδική ιδεολογία που διαθέτει ακόμη ηθικό κύρος για την άμυνα της δημοκρατίας, που είναι συνώνυμη με την υπεράσπιση της πολιτικής. Ένα τέτοιο μέτωπο δημιουργεί την απαραίτητη δυναμική για να μετατρέψει την άμυνα και αντίσταση σε ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο.

Ο ανθελληνικός ρατσισμός και οριενταλισμός που εμφανίστηκε τους δύο τελευταίους μήνες στην Ευρώπη ήταν αναπάντεχος και αποτρόπαιος. Αλλά υπάρχει και η άλλη πλευρά αυτού του νομίσματος. Οι προοδευτικοί Ευρωπαίοι προσβλέπουν στην Ελλάδα σαν μια μεγάλη ελπίδα. Τώρα που ξέρουμε ότι η θεραπεία είναι χειρότερη από την αρρώστια, ίσως η Ευρώπη καταλάβει ότι διάλεξε το λάθος πειραματόζωο. Αντί η Ελλάδα να οδηγήσει σε πανευρωπαϊκά οικονομικά προβλήματα, ίσως να ξεκινήσει την πολιτική αντεπίθεση των Ευρωπαίων.

Το αδύνατο παραμένει πάντα δυνατό

Θαύματα γίνονται ακόμα. Οι σοσιαλιστές που έφεραν το ΔΝΤ στην Ουγγαρία καταποντίστηκαν στις πρόσφατες εκλογές. Οι Φιλελεύθεροι, που βρίσκονται στα αριστερά των Εργατικών, ανέτρεψαν το πολιτικό σκηνικό ογδόντα χρόνων στη Βρετανία. Και πιθανόν το πλησιέστερο προηγούμενο της ελληνικής τραγωδίας δεν είναι το Κραχ της δεκαετίας του 1930, αλλά η καταστροφή του ιταλικού πολιτικού συστήματος τη δεκαετία του 1990.

Η έκρηξη του ηφαιστείου σηματοδότησε την ανάδυση του αναπάντεχου, του απρόβλεπτου και του πιθανού. Μας υπενθύμισε ότι όποιες άμυνες και αν έχουν αναπτύξει οι κυρίαρχες δυνάμεις απέναντι στα κοσμογονικά γεγονότα, το αδύνατο παραμένει πάντοτε δυνατό. Πέρα από τα «φυσικά» αίτια που επικαλούνται οι οικονομολόγοι, πέρα από τη μεταμφιεσμένη πολιτική των νεοφιλελεύθερων, χρειαζόμαστε μια ηθική φωνή που θα μετατρέψει την καταστροφή σε απαρχή ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, που θα έχει στο επίκεντρό του το κοινό καλό και τη δημοκρατία. Αυτή είναι η πρόκληση για την Αριστερά και για όλους τους Έλληνες.


*Ο Κώστας Δουζίνας είναι αντιπρύτανης και διευθυντής του Birkbeck Institute for the Humanities, London University. Τα βιβλία του «Το τέλος των δικαιωμάτων του ανθρώπου» και «Νόμος και αισθητική» κυκλοφορούν από τις εκδόσεις Παπαζήση.

Το άρθρο γράφτηκε στα αγγλικά για την «Αυγή». Η μετάφραση έγινε από την Καίτη Νικολάτου και θεωρήθηκε από τον συγγραφέα. Μια άλλη, συντομότερη εκδοχή δημοσιεύτηκε στην «Guardian», στις 27.4.2010.

Πηγή: http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=539999